Słupsk — dawny kościół klasztorny norbertanek św. Mikołaja (w 1737 roku przeznaczony na kościół garnizonowy, ob. biblioteka)

Przy ulicy Grodzkiej 3 w Słupsku, po niemiecku Stolp, stoi dawny kościół klasztorny norbertanek pod wezwaniem świętego Mikołaja. Rejestr zabytków województwa pomorskiego wymienia go jako kościół klasztorny norbertanek, obecnie bibliotekę, z datowaniem od XIV do XVII wieku oraz lat 1963–1965, pod numerem A-31 z 29 czerwca 1953 roku.

Ludwig Böttger, opisując w 1894 roku zabytki powiatu słupskiego, podaje, że kościół świętego Mikołaja wzmiankowano już w 1276 roku, a około 1280 roku założono klasztor premonstratensów jako filię klasztoru w Białobokach (Belbuk). W 1281 roku książę Mściwój II przekazał Białobokom kościół świętego Mikołaja „na miejscu klasztoru”, a dokument z 1294 roku nazywa słupski klasztor klasztorem mniszek. W 1311 roku klasztor mniszek otrzymał plac w mieście pod nowy budynek; gdy wznoszono mury miejskie, znalazł się w ich obrębie.

Według Böttgera w 1522 roku, przy wprowadzaniu Reformacji, ustanowiono dla klasztoru zarządcę, a w 1534 roku postanowiono klasztor zachować i nadal go utrzymywać. Ordynacja klasztorna z 1569 roku przewidywała w nim dwadzieścia cel, ale od Reformacji było ich nie więcej niż dziewięć. W 1569 roku klasztor włączono do domen książęcych, a kościół przestał służyć nabożeństwom i popadał w ruinę. W wielkim pożarze w 1655 roku zostały z niego tylko mury, a zniszczeniu uległ także klasztor; od 1673 roku odbudowywano zabudowania klasztorne, kościół zaś stał opuszczony i dostał jedynie nowy dach.

W 1737 roku pułkownik von Steding, przy wsparciu mieszczan, doprowadził do odbudowy kościoła. Nad postawioną wtedy amboną umieszczono napis, który przytacza Böttger: 23 czerwca 1737 roku, z rozkazu króla, kościół, który przez dwieście lat stał opuszczony, przeznaczono na kościół garnizonowy, a w pierwszą niedzielę po Trójcy Świętej 1737 roku duchowny polowy Trenckner z regimentu dragonów von Platena „zum ersten mal die evangelisch lutherische Predigt und Communion gehalten” — po raz pierwszy wygłosił w nim kazanie ewangelicko-luterańskie i udzielił Wieczerzy Pańskiej. Walther Bartholdy w dziejach Słupska z 1910 roku podaje tę samą datę i dodaje, że gdy zaczęła się pierwsza wojna śląska, dragoni odeszli, a kościół stał pusty.

Obaj autorzy piszą, że w latach 1759–1760 odprawiali w nim nabożeństwa Rosjanie; Bartholdy dodaje, że były to wojska rosyjskie, które od jesieni 1759 do wiosny 1760 roku stały w Słupsku na leżach zimowych. Według Böttgera budynek służył potem jako magazyn i wozownia, a w 1771 roku z rozkazu króla oddano go miastu na szkołę dla ubogich; nawę podzielono na trzy kondygnacje. Nad wejściem umieszczono tablicę z napisem dziękczynnym: szkoła dla ubogich, zaczęta bardzo skromnie w 1700 roku, rozrosła się w 1772 roku tak, że mogą z niej korzystać biedni i bogaci. Napis kończą słowa z Księgi Przypowieści Salomona: „Wer sich des Armen erbarmet, der ehret Gott”, czyli „Kto się lituje nad ubogim, czci Boga”.

W 1819 roku budynek przebudowano na szkołę elementarną.

Źródła: L. Böttger, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. II, z. 4: „Der Kreis Stolp”, Stettin 1894, s. 53–55; W. Bartholdy, „O Stolpa, du bist ehrenreich…”. Kulturgeschichtliche Beiträge zur Kirchen- und Stadtgeschichte von Stolp, Stolp 1910, s. 318; Narodowy Instytut Dziedzictwa, „Rejestr zabytków nieruchomych — województwo pomorskie”, stan na 30 czerwca 2026 roku, s. 89.