Słupsk — dawna kaplica luteranów separowanych przy ulicy Długosza 22 (Fruchtstraße)

Przy ulicy Długosza 22 w Słupsku, po niemiecku Stolp, stoi dawna kaplica gminy luteranów separowanych; przed 1945 rokiem był to numer 22 przy Fruchtstraße. Walther Bartholdy zapisał w dziejach Słupska wydanych w 1910 roku, że przy Fruchtstraße, obok kaplicy gminy apostolskiej otwartej 6 października 1878 roku, stoi kaplica separowanej gminy ewangelicko-luterańskiej, uroczyście oddana do użytku 10 sierpnia 1884 roku; poświęcił ją sędziwy brat Siefert ze Słupska. Bartholdy dodaje, że później odłączyła się od tej gminy gmina ewangelicko-luterańska, która zbudowała sobie dom Boży przy Poetensteig.

Księga adresowa Słupska z 1914 roku wymienia wśród gmin wyznaniowych gminę separatystów pod dwoma adresami: przy Fruchtstraße 22, z przełożonym Freitagiem, i przy Poetenstraße 5, z przełożonym Willerem. Kaplica przy Poetenstraße, dziś ulicy Krasińskiego 5, ma w atlasie osobny wpis.

Jan Wild podaje, że kaplicę przy Fruchtstraße 22 zbudowano w 1884 roku i że mogła pomieścić od sześćdziesięciu do osiemdziesięciu osób. W XIX wieku pastorami zboru byli według niego między innymi Freitag i Woggon, a w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku Franz Bornstädt.

Według Jana Wilda po wojnie, w latach 1947–1954, odprawiano tu nabożeństwa ewangelickie w języku niemieckim; w biogramie Hermanna Tietza w tym samym artykule Wild podaje dla kaplicy przy ulicy Długosza 22 lata 1948–1954. Nabożeństwa prowadził Hermann Tietz, krawiec ze Słupska, który w latach 1945–1957 przewodził nabożeństwom słupskiego zboru niemieckiego. Wojciech Skóra pisze, że jeszcze w 1947 roku nieliczni protestanci spotykali się w kościele przy ulicy Długosza, mieszczącym do osiemdziesięciu osób.

Według Wilda, gdy w 1954 roku ewangelicy odzyskiwali kościół przy dzisiejszej ulicy Niedziałkowskiego 5, Wydział do Spraw Wyznań w piśmie z 10 kwietnia 1954 roku uzależnił jego zwrot od wcześniejszego przeniesienia magazynu Centrali Handlowej Przemysłu Drzewnego właśnie na ulicę Długosza 22. Nabożeństwa przeniesiono dopiero w 1955 roku, a z dawnej sali parafianie zabrali kilka ławek i ołtarz ambonowy, czyli ołtarz połączony z amboną.

Po zamknięciu kaplicy budynek służył według Wilda jako magazyn sklepu meblowego, potem jako łaźnia miejska; w 2022 roku prowadziło w nim warsztaty terapii zajęciowej słupskie koło Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną.

🟡 Źródła różnią się w jednym szczególe. Według Wojciecha Skóry świątynia przy ulicy Długosza, w której w 1947 roku spotykali się protestanci, należy dziś do Kościoła Zielonoświątkowego pod nazwą „Serce Miasta”; według Jana Wilda kościół zielonoświątkowy „Serce Miasta” to sąsiedni budynek pod numerem 24, dawna kaplica Kościoła Apostolskiego z 1878 roku, a niemieckie nabożeństwa w latach 1947–1954 odprawiano w kaplicy pod numerem 22.

Źródła: W. Bartholdy, „O Stolpa, du bist ehrenreich…”. Kulturgeschichtliche Beiträge zur Kirchen- und Stadtgeschichte von Stolp, Stolp 1910, s. 458; „Neues Adreßbuch der Stadt Stolp i. P.”, Stolp i. P. 1914, s. 23; J. Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 4 (234)/2022, s. 15–17, i nr 2 (232)/2022, s. 13–14; W. Skóra, „Życie religijne Niemców w Słupsku zajętym przez Armię Czerwoną i Polaków (1945–1946). Rekonesans badawczy”, „Przegląd Zachodniopomorski” 40, 2025, s. 159.