Słuszewo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Słuszewie leży we wschodniej części wsi i zajmuje 0,24 hektara. Dawno zamknięty, zachował się dobrze: stoją liczne nagrobki, przetrwały elementy metalowe i schody. W wojewódzkiej ewidencji zabytków dla gminy Gniewino przy Słuszewie figuruje wyłącznie ten cmentarz. Relacja z 2026 roku opisuje go jako zdewastowany, z nielicznymi odnowionymi grobami.

W 1784 roku Słuszewo leżało trzy i pół mili na północny wschód od Lęborka, w dolinie nad strumieniem. Wieś była podzielona na siedem folwarków siedmiu właścicieli noszących polskie nazwiska — razem 20 dymów. Mieszkańcy należeli do parafii w Salinie (Saulin).

Wieś, po niemiecku Schluschow, leżała w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), w rejencji koszalińskiej (Köslin) i w prowincji Pomorze. Franz Schultz opisał ją jako obszar dworski o 716 hektarach i 182 mieszkańcach, należący do okręgu urzędowego Bismarck. Majątek od 1902 roku należał do skarbu pruskiego, a dzierżawił go Strehlke. Po 1945 roku majątek przejął Państwowy Fundusz Ziemi i przekształcono go w państwowe gospodarstwo rolne; dwór ocalał. W 1995 roku dwór wpisano do rejestru zabytków.

W spisie z 1 grudnia 1890 roku obwód dworski liczył 131 mieszkańców: 78 ewangelików, których Stefan Ramułt, przeliczając dane spisu, uznał za Niemców, i 53 katolików, których uznał za Kaszubów. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku — wiersz numer 150 wykazu obwodów dworskich powiatu lęborskiego — notuje w Słuszewie 49 ewangelików i 54 katolików. Wieś przypisano wtedy parafii ewangelickiej w Salinie, parafii katolickiej w Lęborku, urzędowi stanu cywilnego w Gniewinie i okręgowi urzędowemu Bismarck. Własnej parafii w 1895 roku nie było. Wykaz Meyersa (tom 2, strona 726) prowadzi Słuszewo jako dominium z jednym ewangelickim kościołem parafialnym („ev. Pfk. 1”), z własnym urzędem stanu cywilnego, w okręgu urzędowym Bismarck i powiecie lęborskim, i podaje 182 mieszkańców.

Wizytacja generalna synodu lęborskiego z 1887 roku ujawniła braki w opiece duszpasterskiej, po czym w ciągu kilkunastu lat erygowano sześć wikariatów; ostatnim z nich był wikariat w Słuszewie, powołany w grudniu 1899 roku. W 1901 i w 1903 roku, przed poświęceniem kościoła w 1906 roku, ordynowano w Słuszewie duchownych. Kościół oddano do użytku w 1906 roku — Ernst Müller podaje, że poświęcono go 20 września 1906 — a samodzielną parafię utworzono w 1907 roku. W dziejach powiatu lęborskiego notuje to Franz Schultz, a w spisie duchownych pomorskich Müller, u którego Słuszewo jest ostatnim hasłem synodu lęborskiego.

Akt erekcyjny nosi datę 29 czerwca 1907 roku i wymagał zgody czterech urzędów — konsystorzy Pomorza i Prus Zachodnich oraz rejencji w Koszalinie i Gdańsku — ponieważ nowa parafia przekraczała granicę prowincji. Przeniesiono do niej z parafii w Salinie obszary dworskie Słuszewo i Chinow oraz gminy Rybienke i Sellnow w powiecie lęborskim, z parafii w Gniewinie przysiółki Althammer i Neuhammer. W powiecie wejherowskim przeniesiono do niej z zachodniopruskiej parafii w Bolszewie obszar dworski Rieben oraz gminy Kniewenbruch, Warszkowo (Warschkau) i Zelewo (Seelau). Tym samym dokumentem ustanowiono w Słuszewie stanowisko proboszcza; całość weszła w życie 1 października 1907 roku. Wikariuszami byli kolejno Max Johannes Eduard Dufft, Georg Erich Karl Schwerin, Willy Karl Otto Marzahn i Johannes Emil Heinrich Schmidt.

Ten ostatni został w 1908 roku pierwszym pastorem, a po nim urząd objął Otto Adolf Blessin. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako siedzibę parafii i podaje 1400 dusz. Pastorem był Oscar Schliewe. W ewidencji dla gminy Gniewino jedynym dawnym kościołem ewangelickim jest świątynia w Gniewinie, dziś katolicka.

Źródła: F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 263; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis powszechny z 2 XII 1895), powiat lęborski; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943 (akt erekcyjny parafii z 29 VI 1907); Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; Pomorskie Forum Eksploracyjne — wątek o cmentarzach ewangelickich okolic Gniewina; komentarz pod postem parafii ewangelickiej w Sopocie na Facebooku, 2026; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1081; S. Ramułt, „Statystyka ludności kaszubskiej”, Kraków 1899, s. 203; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 113.