Smętowo Graniczne — dawny kościół ewangelicki (Schmentau, 1904)

Smętowo Graniczne, po niemiecku Schmentau, leży w powiecie starogardzkim, w gminie o tej samej nazwie. Spis ksiąg metrykalnych Prus Zachodnich, sporządzony w 1908 roku przez Maxa Bära, notuje przy tutejszej parafii ewangelickiej księgi chrztów, ślubów, zgonów i konfirmacji od 1896 roku. Jego zapis brzmi: „Tf Tr St K Konf 1896 —”. Do 1918 roku Schmentau było samodzielną parafią ewangelicką w diecezji świeckiej.

Gminny program opieki nad zabytkami gminy Smętowo Graniczne na lata 2023–2026 podaje, że w czasie budowy linii kolejowej powstały tu zabudowania związane z dworcem i osiedle kolejowe dla robotników sprowadzonych z Niemiec; w tym samym czasie zbudowano kościół ewangelicki z plebanią. Program wymienia go wśród zabytków gminy jako kościół poewangelicki z początku dwudziestego wieku.

Ceglany kościół wzniesiono tu w 1904 roku wraz z pastorówką. Rejestr zabytków województwa pomorskiego obejmuje go razem z dawną pastorówką, dziś plebanią, wpisem nr A-1671 z 4 sierpnia 1998 roku. Cmentarz przykościelny ma w atlasie osobny wpis.

W spisie z 1 grudnia 1910 roku do tutejszej parafii należały także Ostrowite, Smętówko i Smarzewo. Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 152 ewangelików w obszarze dworskim (razem z przyległymi osadami), a w całej tutejszej parafii 822 dusze. Prasa przechowała nazwiska dwóch tutejszych pastorów. Latem 1909 roku pastor Schmidt ze Smętowa prosił w ogłoszeniu w berlińskim „Reichsbote” o wózek inwalidzki dla 64-letniej wiejskiej ubogiej, od młodości kalekiej, a wtedy już całkiem pozbawionej władzy w członkach. W lutym 1914 roku pastor Freyer ze Smętowa wygłosił mowę pogrzebową, gdy zmarłego nadprezydenta von Conrada składano w rodzinnej krypcie w jego rodowym majątku Frąca.

Po 1945 roku świątynię przejęli rzymscy katolicy — jest dziś kościołem parafialnym pod wezwaniem Ciała i Krwi Pańskiej przy ulicy Starogardzkiej.

Źródła: M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908; wykaz diecezji ewangelickich Prus Zachodnich do 1918 roku (Familienforschung in Westpreußen); Gminny program opieki nad zabytkami gminy Smętowo Graniczne na lata 2023–2026, przyjęty uchwałą nr LX/394/2023 Rady Gminy Smętowo Graniczne z 25 października 2023 roku, Dziennik Urzędowy Województwa Pomorskiego z 2023 roku, poz. 5012, s. 52, 57 i 61; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku, powiat starogardzki, gmina Smętowo Graniczne, nr A-1671; zabytek.pl — kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pod wezwaniem Ciała i Krwi Pańskiej w Smętowie Granicznym; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Marienwerder, poz. 151; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 87; „Der Reichsbote” (Berlin), 4 lipca 1909 roku, s. 4 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Deutsche Tageszeitung” (Berlin), 8 lutego 1914 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).