Dziedzictwo › Katalog › Starbienino

Cmentarz · powiat wejherowski

Starbienino — cmentarz ewangelicki

niem. Gut Starbenin

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Gut Starbenin
Miejscowość
Starbienino, gm. Choczewo
Dawny powiat
Kreis Lauenburg i. Pomm. (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
wejherowski
Parafia ewangelicka
Kirchspiel Ossecken (Osieki Lęborskie), Kirchenkreis Lauenburg i. Pom., Kościół Unii Staropruskiej
Po 1945
pozostał cmentarzem
Dziś
cmentarz poewangelicki (relikt)
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Starbienino — w źródłach niemieckich Starbenin, a także Sterbenin i Stärbenin — należało przed 1945 rokiem do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg i. Pom.), w rejencji koszalińskiej (Regierungsbezirk Köslin) i prowincji Pomorze (Provinz Pommern). W spisie ziemskim z 1437 roku występuje jako kaszubskie dobro szlacheckie obciążone daninami w naturze; najstarszymi lennikami była rodzina Schönebuhr, pisana też Schönburen, Schimbauren i Schinburen, której przywileje sięgają wstecz poza rok 1575 i trwają po 1621 roku.

W 1871 roku majątek przeszedł w ręce rodziny Hammer: po 1882 roku gospodarowała tu wdowa Hammer z domu von Wittke z dwoma synami, a od 1904 roku młodszy z nich, Erich Hammer. Osobną gminę wiejską Starbenin, w której pod koniec mieszkała jedna osoba, połączono z obwodem dworskim rozporządzeniem gabinetowym z 31 maja 1879 roku.

W 1784 roku Starbienino było siedzibą szlachecką trzy i ćwierć mili na północny wschód od Lęborka, na wzniesieniu. Obok folwarku mieszkało trzech zagrodników — razem dziewięć dymów; wieś miała dobre łąki, wśród nich łąkę Wodden nad brzegiem Bałtyku, i należała do parafii w Osiekach Lęborskich (Ossecken).

Własnego kościoła wieś nie miała, a Starbenin należał do okręgu urzędowego i urzędu stanu cywilnego w Osiekach. Nielicznych katolików przypisywano parafii w Lęborku. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał w obwodzie dworskim Sterbenin 90 ewangelików i jednego katolika. Franz Schultz podaje dla tego majątku 324 hektary i 86 mieszkańców.

Cmentarz poewangelicki leży na południe od wsi, przy leśnej drodze ku Perlinowi nad Jeziorem Choczewskim. Zachowały się pojedyncze nagrobki, złamane podstawy krzyży i zapadliska po mogiłach; teren ogrodzili drewnianym płotem leśnicy. Przy wejściu stoi czarny kamień z inskrypcją z Księgi Koheleta (1,4). Cmentarza nie ujęto w rejestrze zabytków, w którym ze Starbienina figuruje tylko zespół dworski. W wojewódzkiej ewidencji zabytków zapisano go jako cmentarz ewangelicki na działce 260, na stoku wzgórza w lesie, około 1,5 kilometra poza zabudową wsi.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Kreis Lauenburg, strona 195, pozycja 156); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 441–442; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1082.

Położenie: 54,7441° N, 17,9387° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie wskazane przez autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”)

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Cmentarze ewangelickie Nordow (ciekocinko.pl, kulturawlesie.pl)
  3. na podstawie: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — gmina Choczewo
  4. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1082

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0080
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.