Starkowa Huta — cmentarz ewangelicki

Starkowa Huta, po niemiecku Starkhütte, także Starkenhütte, była kolonią hutniczą w powiecie kartuskim. Własnego kościoła ani kaplicy tu nie było; działała tu szkoła ewangelicka i był cmentarz. Wojewódzka ewidencja zabytków notuje go na działce numer 92, a osobno — jego ogrodzenie. Po 1945 roku teren cmentarza został uprzątnięty.

W 1772 roku w Starkhütte mieszkało ośmiu mieszkańców, wśród nich pastuch i owczarz, oraz komornik, wszyscy luteranie, na 6½ włóki; czynsz wynosił 171 talarów 60 groszy. W 1780 roku było tu trzydziestu dziewięciu ewangelików. Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje 44 mieszkańców: 42 luteranów i dwóch katolików.

Według urzędowego podręcznika rejencji gdańskiej z 1869 roku królewska wieś chłopska Starkhütte z 16 gospodarstwami chłopskimi i dziesięcioma zagrodami chałupniczymi liczyła 199 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego. Stało w niej 29 budynków mieszkalnych. W tym samym podręczniku zapisano, że dzieci należały do okręgu szkolnego w Kamehlen.

W 1885 roku na 286 mieszkańców przypadało 264 ewangelików i dwudziestu dwóch katolików. W tym samym roku wieś miała 45 domów i tyleż gospodarstw domowych. Spis z 1 grudnia 1910 roku zastał 350 osób: 311 podało niemiecki jako mowę ojczystą i wszystkie były wyznania ewangelickiego, 39 podało kaszubski i wszystkie były katolikami. W spisie z 1921 roku na 319 mieszkańców 262 było wyznania ewangelickiego, narodowość niemiecką podały 262 osoby, a polską pięćdziesiąt siedem.

Ewangelicy należeli do parafii w Szymbarku (Schönberg), katolicy — do parafii w Goręczynie; pocztę i obwód urzędowy wieś miała w Szymbarku. Parafię w Szymbarku założono około 1610 roku. 24 czerwca 1785 roku ukończono tam kościół szachulcowy, a 19 grudnia 1834 roku poświęcono murowany. W Szymbarku dzisiejszą świątynię rejestr zabytków datuje na lata 1882–1884.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Szymbark (Schönberg) i podaje tu 311 ewangelików.

Źródła: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XI, hasło „Starkowa Huta”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen (spis powszechny z 1 XII 1885), Kreis Karthaus, s. 52–53, poz. 120; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Karthaus, poz. 112; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 424; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 146, nr 335; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Somonino, poz. 52 i 53; rejestr zabytków województwa pomorskiego (wykaz Narodowego Instytutu Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026), nr A-1928 z 21 stycznia 2016 roku; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 133, pozycja 410; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 154; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 33.