Stary Młyn — cmentarz ewangelicki

Stary Młyn to niewielka osada na Kociewiu, dziś w obrębie sołectwa Kolonia Ostrowicka w gminie Gniew, w powiecie tczewskim. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia tu dawny cmentarz ewangelicki pod pozycją 642.

Do 1920 roku osada należała do powiatu kwidzyńskiego (Kreis Marienwerder) w rejencji kwidzyńskiej, w prowincji Prusy Zachodnie. W latach 1920–1939 leżała w granicach Drugiej Rzeczypospolitej — pierwszy spis Rzeczypospolitej wykazuje ją w powiecie gniewskim.

Osada należała do rozległego obszaru dworskiego Ostrowite. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał w całym obwodzie 748 mieszkańców, wśród nich 201 ewangelików, 543 katolików i czterech Żydów; ewangelicy należeli do parafii w Nowem (Neuenburg), katolicy do parafii w Pieniążkowie. Sam Stary Młyn wykazano osobno w spisie z 30 września 1921 roku jako osadę w obszarze dworskim Ostrowite: trzynaście domów mieszkalnych, 108 mieszkańców — 52 mężczyzn i 56 kobiet — w tym 103 rzymskich katolików i pięciu ewangelików; narodowość polską podało 103 osoby, niemiecką pięć. Cały obszar dworski liczył wtedy 876 mieszkańców, w tym 51 ewangelików.

Dzieje Ostrowitego opisuje Słownik geograficzny: w osiemnastym wieku mieli tu Dąbscy, dziedzice dóbr wokół Czerwińska i Opalenia, okazały dwór, a kasztelan brzesko-kujawski Dąbski utrzymywał w 1765 roku kaplicę domową. W pobliskim lesie ostrowickim stała wtedy mała kaplica pustelnicza, na której budowę zezwolił konsystorz gdański. Pod koniec tego stulecia całość dóbr kupił od Dąbskich król pruski i Ostrowite stało się domeną fiskalną.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, powiat tczewski, gmina Gniew, pozycja 642; Spis cmentarzy — Gmina Gniew, polskie-cmentarze.pl; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, s. 82–83, pozycja 168; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), s. 19; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII, Warszawa 1880–1902, hasło Ostrowite.