Stążki — dawny kościół ewangelicki (Stangenberg, podupadły)

W Stążkach, po niemiecku Stangenberg, miejscowości nad jeziorem Balewskim w dzisiejszej gminie Mikołajki Pomorskie, stał kościół, który w czasach Reformacji przeszedł z rąk katolików w ręce ewangelików. Słownik geograficzny, powołując się na dzieje powiatu sztumskiego pióra Schmitta, pisze, że istniejący tu kościół katolicki przeszedł w ręce luteranów, i wymienia tutejszych duchownych ewangelickich. W tym haśle Słownik podaje Macieja Logdana (Lobdau) w 1619 roku i Jerzego Schuberta w 1628 roku; później kościół podupadł. Kronika Dzierzgonia Ottona Piepkorna również notuje, że w Stążkach, podobnie jak w Jasnej, ewangelicy przejęli istniejący kościół katolicki. Księga pamiątkowa powiatu sztumskiego z 1975 roku dodaje, że ten najpierw katolicki, a potem ewangelicki kościół właściciel majątku zostawił, by popadł w ruinę, bo był w złym stanie.

Według Jana Wiśniewskiego w Stążkach dawna filia stała się zborem ewangelickim, który upadł w pierwszej połowie XVII wieku. Wizytacja z 1700 roku, na którą się powołuje, zapisała, że dzierżawczyni dziedziczna sześciu wsi, „Domina Bakowa”, podporządkowała je luterańskiemu kościołowi w Rodowie w Prusach Książęcych; stało się to po upadku zboru w Stążkach, do którego należeli mieszkańcy dóbr Schacków von Wittenau. Na innej stronie autor wymienia wsie katolickiej parafii Krasna Łąka, które przed 1700 rokiem wcielono do kościoła w Rodowie — Balewo, Linki, Cieszymowo, Stążki, Perklice i Dworek — toteż ich mieszkańcy przez dziesięć lat oddawali dziesięcinę nie proboszczowi, lecz pastorowi luterańskiemu.

W 1943 roku ewangelicy ze Stążek należeli do parafii Groß Rohdau, czyli Rodowa, w sąsiednim powiecie suskim. Rejestr zabytków obejmuje w Stążkach zespół dworski z XVII–XX wieku.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Stążki z Linkami należały do Wilhelma Albrechta Schacka von Wittenau, od 1736 roku do jego syna Magnusa Ludwiga, od 1752 roku do brata tegoż, Karla Albrechta — w wykazie wasali z 1774 roku 54-letniego generała majora armii polskiej. W 1787 roku majątek przeszedł do córki Karla Albrechta, Anny Elisabeth. W 1799 roku przejęło go małoletnie rodzeństwo, dzieci hrabiego Georga Albrechta von Rittberga.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Rodowo (Groß Rohdau) i podaje tu 48 ewangelików.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, tom XII, hasło Sztembark (powiat sztumski), za: F. W. F. Schmitt, „Geschichte des Stuhmer Kreises”, Thorn 1868, s. 252; O. Piepkorn, „Die Heimatchronik der westpreußischen Stadt Christburg und des Landes am Sorgefluß”, Detmold 1961, s. 127; „Der Kreis Stuhm. Ein westpreußisches Heimatbuch”, wyd. Heimatkreis Stuhm, 1975, s. 111; wykaz rejestru zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 25 (s. 2), nr 1119 (s. 53–54); „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 77; J. Wiśniewski, „Protestanci, menonici i Żydzi w diecezji pomezańskiej (XVII–XVIII w.) w protokołach wizytacyjnych parafii”, „Studia Elbląskie” XVIII, 2017, s. 38, 68, 70.