Stojcino — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Stojcinie, po niemiecku Stohentin, założono w XIX wieku około 850 metrów na północny zachód od zabudowań, po południowej stronie drogi ku Gardnie Wielkiej. Dziś jest nieczynny i pozbawiony opieki; zostało na nim kilka mogił, a pomniki nagrobne usunięto. Wcześniejsza dokumentacja notowała kamienie graniczne, betonowy krzyż z czarną tablicą inskrypcyjną, kilka krzyży żeliwnych i jedną mogiłę ziemną. Stojcino nie miało własnego kościoła ani kaplicy.

W 1784 roku Stojcino, wieś królewskiego urzędu smołdzińskiego, leżało trzy mile na północny wschód od Słupska, w dolinie blisko Łupawy, przy drodze ze Smołdzina do Słupska. Mieszkało tu 18 gospodarzy z sołtysem, trzech zagrodników i nauczyciel — razem 22 dymy. Wieś należała do parafii w Gardnie Wielkiej.

Cmentarz z czasem powiększono, co monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego odczytuje z map. Dziewiętnastowieczne źródła kartograficzne pokazują prostokąt ze stałym ogrodzeniem. Później — na przełomie stuleci albo na początku XX wieku — przedłużono granicę zachodnią, a nową, południową oparto o krawędź drogi; założenie zyskało wtedy kształt trapezu. Z tego samego czasu pochodzą szpalery świerkowe podkreślające granice północną, południową i zachodnią; wejście urządzono od wschodu. Mimo przebudowy zachowano pierwotne wygrodzenie z ciosów kamiennych wokół starszej części.

Do 1945 roku Stojcino należało do powiatu słupskiego (Kreis Stolp) w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Pod względem kościelnym wieś podlegała parafii ewangelickiej w Gardnie Wielkiej (Kirchspiel Groß Garde) w okręgu Słupsk-Stare Miasto. Stojcino po regulacji stosunków własnościowych przekształciło się w wieś chłopską i taki charakter miało do 1945 roku. W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku naliczono we wsi 380 ewangelików i ani jednego katolika.

Liczba mieszkańców według spisu z 1910 roku, który podaje leksykon Meyersa, wynosiła 351, a w 1939 roku 376.

9 marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona, a od 1946 roku zasiedlali ją polscy osadnicy.

Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Smołdzino na lata 2024–2027 opisuje go jako cmentarz ewangelicki, nieczynny, z drugiej połowy XIX wieku, bez zachowanych nagrobków, z pojedynczymi drzewami. Cmentarz figuruje w ewidencji konserwatorskiej.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Tomasz Urbaniak pisze, że miejsce pochówku funkcjonowało w Stojcinie już na początku XIX wieku, a może i wcześniej; gminny program datuje cmentarz na drugą połowę XIX wieku.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; Stojcino — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013, hasło Stojcino; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Smołdzino na lata 2024–2027 (uchwała nr IX/75/2024 z 19 grudnia 2024 roku); T. Urbaniak, „Gmina Smołdzino. Spotkania z historią”, Słupsk 2017; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 940.