Stołczno — drugi cmentarz ewangelicki

Gminna ewidencja zabytków wymienia w Stołcznie dwa cmentarze ewangelickie, pod pozycjami 121 i 122 arkusza gminy Człuchów, oba ze znacznikiem wyznania. Ta sama ewidencja notuje we wsi park dworski z połowy XIX wieku, wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-1593 decyzją z 23 kwietnia 1996 roku.

Wieś była ośrodkiem okręgu urzędowego i urzędu stanu cywilnego, obejmującego między innymi sąsiedni Krępsk. Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku wykazał tu 152 mieszkańców — 75 mężczyzn i 77 kobiet — a wśród nich 135 ewangelików i 17 katolików. W tym spisie jednych i drugich przypisano do parafii w Człuchowie.

Ksiądz Panske wymienia Stolzenfelde wśród dóbr osiadłej szlachty wiejskiej, na których powstawały nowe zbory luterańskie, jak pisze, „na świeżym korzeniu”. W jego ujęciu działo się to w czasach starostów Latalskich, kiedy całe starostwo człuchowskie przeszło na luteranizm. Kościół stał we wsi pod koniec XVIII wieku: topografia Goldbecka z 1789 roku notuje w Stołcznie kościół luterański, filię kościoła w Bińczu (Bärenwalde).

Według pruskich ksiąg hipotecznych Stołczno należało do Franza von Weihera, potem do jego syna Franza Karla, od 1763, ściślej 1767 roku, do jego siostry Franziski Albertiny, zamężnej von Somnitz. W tych księgach dalej figurują jej syn Johann Friedrich von Somnitz, a od 1779 roku Johann Krüger. W wykazie wasali z 1774 roku Stołczno figuruje wśród dóbr Franza von Somnitza, a w latach 1775–1776 — jego brata Johanna.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Stolzenfelde jako majątek rycerski. Notował tu 17 domów mieszkalnych i 197 mieszkańców, w tym 171 ewangelików i 26 katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Człuchów (Schlochau) i podaje tu 58 ewangelików.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Człuchów, pozycje 120, 121 i 122; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, stan na 30 czerwca 2026; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, powiat Schlochau, strony 164 i 165, pozycja 137; ks. P. Panske, „Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej reformacji i przeciwreformacji”, Toruń 1925, s. 22; J. F. Goldbeck, „Volständige Topographie des Königreichs Preussen”, cz. 2: „Topographie von West-Preussen”, Marienwerder 1789, s. 217; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 355 (s. 15), nr 1364 (s. 130); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 144–145; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82.