Strzelino — dawny kościół ewangelicki (Gross Strellin)

Strzelino, po niemiecku Groß Strellin, notowane jest od 1270 roku, a istnienie kościoła poświadcza zapis z 1493 roku — „ecclesia in Strelyn”. W drugiej połowie XIX wieku przeprowadzono gruntowny remont świątyni i dobudowano wieżę o konstrukcji ryglowej. Rejestr zabytków notuje kościół jako murowano-szachulcowy, datowany na XV i XIX wiek (numer A-57 z 24 października 1956 roku).

W 1784 roku Strzelino liczyło 21 dymów i miało nauczyciela. Tutejszy kościół był filią Charnowa (Arenshagen) w synodzie słupskim; wcielone było do niego Strzelinko (Klein-Strellin). Kontrybucję i furaż rozliczano przy kasie własności miejskiej Słupska, a Brüggemann przytacza nadanie wsi przez księcia Mściwoja z 1277 roku. W synodzie miejskim Słupsk do parafii należały ponadto Hohenstein, Strzelinko (Klein Strellin) i Überlauf. Prawo patronatu było tu rozdzielone: kolacja przysługiwała magistratowi Słupska, ale ze strony samego Strzelina — szlachcie dziedzicznej, tak że miasto i dwór obsadzali jedną parafię wspólnie. W wykazie duchownych Pomorza, powołującym się na matrykułę z 21 lipca 1590 roku, przy tej parafii zapisano jako pastora mistrza Christopha Krügera.

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom XI, 1890) Strzelino, po niemiecku Groß Strellin, liczyło 92 mieszkańców, a tamtejsze dobra rycerskie — 185; wszyscy byli ewangelikami. W spisie z 2 grudnia 1895 roku zapisano w gminie wiejskiej 118 ewangelików, w obwodzie dworskim 197, bez katolików.

Po 1945 roku świątynię przejęli rzymskokatolicy, poświęcając ją 23 grudnia 1955 roku pod wezwaniem świętego Antoniego Padewskiego; w 2025 roku przeprowadzono kompleksowy remont konserwatorski. Strona diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej podaje, że parafię erygowano 27 sierpnia 1998 roku, a świątynia w Strzelinie pełni dziś funkcję kościoła filialnego.

Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego (2013) przyjmuje, że cmentarz założono najpewniej na przełomie XIX i XX wieku, w centrum wsi, nieopodal kościoła; według wystawy „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk” (2020) powstał najpewniej już wraz z budową kościoła, wokół świątyni, a na przełomie XIX i XX wieku leżał nieco na zachód od niej. Od wschodu i zachodu wyznacza go świerkowy starodrzew. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku stało tu kilka żeliwnych krzyży z czytelnymi inskrypcjami z początku XX wieku oraz ażurowe ogrodzenia mogił — według monografii z 2013 roku nie zachował się żaden z tych elementów, a kamienne postumenty i pomniki przemieszczono i porozbijano; inwentaryzacja Słupskiego Stowarzyszenia Eksploracyjno-Historycznego „Gryf” z 2023 roku odnotowała krzyż żeliwny i trzy granitowe podstawy pod krzyże.

Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XI, hasło „Strzelno”; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Teil II: Regierungsbezirk Köslin, Stettin 1912, s. 467–468 (Arnshagen); K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Strzelino, s. 192; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 170–171, poz. 44 i s. 178–179, poz. 215; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku nr 4/2026; wykaz parafii na stronie diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej (odczyt 13 października 2026 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1008–1009.