Sulęczyno — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Sulęczynie leży przy ulicy Szydlickiej, przy drodze na Lipusz, na działkach 354/2 i 353/2. Ewidencja zabytków ujęła go pod kartą CM.73403 i datowała na drugą połowę dziewiętnastego wieku. Jest zarośnięty, ale zachowały się na nim stele, żeliwne krzyże i kute ogrodzenia. Biała Karta konserwatorska, spisana w grudniu 1986 roku, podaje, że cmentarz zamknięto po 1945 roku. W relacji z 2026 roku nazwano go cmentarzem „w stanie opłakanym”, wymagającym opieki.

Sulęczyno, po niemiecku Sullenschin, leżało w powiecie kartuskim (Kreis Karthaus), w rejencji gdańskiej prowincji Prusy Zachodnie. W dekrecie powizytacyjnym z 30 listopada 1686 roku polecono tutejszemu proboszczowi „wyznaczyć jakąś osobną część cmentarza do grzebania luteran” i zastrzeżono, by „luteranie nie byli chowani razem z katolikami”. Wizytacja z 1766 roku naliczyła w parafii 48 luteranów.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Józef Łaszewski nabył Sulęczyno wraz z Chojną, Kistowem i Zdunowicami w 1766 roku od Dionizego Dorposz-Dorpowskiego i jego żony Anny Rozalii z Jagwic. W wykazie wasali z lat 1774–1775 41-letni Józef Łaszewski mieszkał w Sulęczynie i był właścicielem kilkunastu okolicznych wsi i pustkowi. W 1780 roku naliczono tu 737 katolików i 81 akatolików, czyli niekatolików.

W 1805 roku, po dziale spadku, Sulęczyno objął syn Józefa Łaszewskiego, Stefan Michał.

Parafię ewangelicką założono w 1863 roku, a na początku wynajęto dwa sąsiednie pokoje w domu młynarza Waltera: jeden na mieszkanie duchownego, drugi na nabożeństwa. W 1864 roku zbudowano plebanię i jej połowę przeznaczono na nabożeństwa. Kościół — murowany prostokąt z kamieni polnych, z apsydą i wieżą wysokości około stu stóp — poświęcono 10 listopada 1867 roku. Organy sprawiono w 1867 roku; sześćset marek dołożył na nie pastor Hampf z Szymbarka. W pierwszą niedzielę Adwentu 1870 roku poświęcono dzwony. Tak zapisał to Agathon Harnoch w wykazie ewangelickich kościołów Prus Wschodnich i Zachodnich.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Sullenschin jako majątek rycerski z 26 gospodarstwami chłopskimi i 46 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 542, w tym 147 ewangelików, 387 katolików i ośmiu Żydów. Ewangelicy i katolicy należeli do miejscowych parafii. W spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku tutejsza parafia ewangelicka figuruje pod nazwą „Sullenschin” (Gemeindelexikon, powiat Karthaus, strona 52, pozycja 125).

W 1885 roku na 536 mieszkańców przypadało 409 katolików, 108 ewangelików i dziewiętnastu Żydów. Agathon Harnoch odnotowuje w 1890 roku przy parafii Sulęczyno cmentarz ewangelicki w Sulęczynie.

W spisie z 1 grudnia 1910 roku wieś liczyła 720 osób. Tablica rozbija wyznania wyłącznie wewnątrz grup językowych: po niemiecku mówiły 182 osoby — 140 wyznania ewangelickiego, trzydzieści cztery katolickiego i osiem mojżeszowego. W tym spisie po kaszubsku mówiło 531 osób, z czego 530 katolików i jeden ewangelik; po polsku sześć. Kościoła ewangelickiego nie ma — rozebrano go po wojnie, a przekazy miejscowe wskazują lata pięćdziesiąte, sześćdziesiąte albo siedemdziesiąte dwudziestego wieku. Pastorówka przy ulicy Kaszubskiej przetrwała i mieści się w niej przedszkole.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 135 ewangelików (razem z przyległymi osadami), a w całej tutejszej parafii 694 dusze.

Źródła: A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 426; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen (spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku), Kreis Karthaus, s. 52–53, poz. 125; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Karthaus, poz. 115; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. III”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 91 (2009), księga G63 (1766); „Documenta quae exstant de cultu religionis catholicae in districtibus Buetoviensi et Leoburgensi saeculo XVII restituto”, zebrał P. Panske, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu XV, Toruń 1907–1911, s. 858; Wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Sulęczyno (karta CM.73403); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie), karta 622; komentarz pod postem parafii ewangelickiej w Sopocie na Facebooku, 2026; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 212 (s. 9), nr 1224 (s. 93), nr 1225 (s. 93–94); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 134–135, pozycja 418; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 34.