Świerzno — kościół ewangelicki (Groß Schwirsen)

Kościół w Świerznie, w gminie Miastko, jest dziś świątynią rzymskokatolicką. Wzniesiony w 1710 roku w konstrukcji ryglowej i przebudowywany w XIX wieku, ma niską nawę i drewnianą dzwonnicę. Do rejestru zabytków województwa pomorskiego wpisano go 18 marca 1965 roku pod numerem A-349; wykaz prowadzi go jako „kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP, murowano-drewniany, szachulcowy, 1710, XIX”.

Świerzno, po niemiecku Groß Schwirsen, należało do 1945 roku do powiatu miasteckiego (Kreis Rummelsburg in Pommern) w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze; dziś jest sołectwem w gminie Miastko, w powiecie bytowskim. W średniowieczu kościół był filią parafii w Przytocku (Pritzig); od 1576 roku Świerzno było samodzielną parafią, która objęła okoliczne osady. Inwentarz zabytków Juliusa Kohtego z 1934 roku zapisał, że wieś od dawna należała do rodu von Massow, a patronat nad kościołem sprawowali właściciele majątków.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Świerzno miało pastora i kościelnego oraz 29 ognisk (domostw), a tutejszy kościół parafialny (macierzysty) należał do synodu sławieńskiego i stał pod patronatem właściciela majątku Groß Schwirsen oraz właścicieli przypisanych do parafii wsi: Klein Schwirsen, Bial, Kafzig, Gadjen i Papenzin. Brüggemann zanotował w 1784 roku, że w Świerznie w 1705 roku postawiono nową wieżę, a w 1711 roku zbudowano nowy kościół.

Kohte opisuje świątynię jako budowlę szachulcową z około 1710 roku, zamkniętą od wschodu trójbocznie. W 1844 roku ściany zachodniej części zastąpiono murem ceglanym; nad nią wznosi się kwadratowa wieżyczka z ośmioboczną, cebulasto zakończoną iglicą krytą gontem, wykonana w 1755 roku. Ołtarz ma skręcone kolumny, według Kohtego zapewne z początku XVIII wieku, a boczne ozdoby autor ten przypisuje snycerzowi i malarzowi Kaiserowi z Bobolic (1755); ambona przy ścianie północnej pochodzi z początku XVIII wieku.

W 1922 roku za ołtarzem wstawiono emporę z nazwiskami poległych w pierwszej wojnie światowej. Z naczyń i sprzętów inwentarz wymienia srebrny, złocony kielich z pierwszej połowy XVII wieku, mosiężną misę chrzcielną ze sceną grzechu pierworodnego, sprawioną w 1681 roku, oraz parę cynowych lichtarzy z początku XVIII wieku. Mały mosiężny świecznik wiszący na sześć świec, podarowany w 1755 roku, miał na szczycie figurkę Chrystusa z chorągwią, a u dołu głowę zwierzęcia z kółkiem. Kohte uważał świecznik za o kilka lat starszy od daty daru. Dzwon odlany w 1777 roku przez J. M. Meyera ze Szczecinka oddano w czasie pierwszej wojny światowej. Napis na dzwonie z 1777 roku wymieniał imiona patronów i pastora oraz podawał, że ludwisarz odlał go w Sławnie (Schlawe).

W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku gmina wiejska Świerzno liczyła 310 ewangelików, a obwód dworski 256. W żadnej z tych rubryk nie ma ani jednego katolika. W sąsiednim Klein Schwirsen spis zapisał 115 osób w gminie wiejskiej i 147 w obwodzie dworskim, wszystkie wyznania ewangelickiego i wszystkie przypisane do tutejszej parafii. Katolicy z tych stron należeli przed 1945 rokiem do parafii w Miastku.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 2040 dusz; pastorem był Georg Meyer. Patronat dzielił się wtedy według wsi: w Groß Schwirsen należał do ogółu osadników, w Klein Schwirsen do właściciela majątku Meckego, w Kaffzig, Gadgen i Bial do ogółu chłopów na gospodarstwach rentowych, a w Papenzin do izby dworskiej (Hofkammer) w Charlottenburgu. W 1940 roku parafia ewangelicka liczyła 2050 wiernych.

Prasa z XIX i XX wieku zachowała kilka nazwisk tutejszych pastorów i parę wiadomości o parafii. W lutym 1862 roku berlińska „National-Zeitung” ogłosiła narodziny córki pastora G. Bellinga z Groß Schwirsen koło Miastka. W 1897 roku założono w Świerznie spółdzielnię oszczędnościowo-pożyczkową; jej statut nosi datę 20 lutego 1897 roku, a zarząd tworzyli wtedy pastor August Schwantes jako dyrektor, nauczyciel Wilhelm Wiese z Klein Schwirsen jako skarbnik i sołtys Świerzna Carl Nimz. We wrześniu 1901 roku ogłoszono wakat na tutejszej parafii w synodzie miasteckim: patronat był prywatny, uposażenie zasadnicze wynosiło 1800 marek, do tego mieszkanie. Ponownie ogłoszono parafię do obsadzenia w styczniu 1911 roku, z uposażeniem pierwszej klasy i patronatem prywatnym, a w maju tego roku pastorem w Świerznie mianowano wikariusza Meyera z Godętowa.

Na początku marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona; po wojnie kościół przejęto na cele rzymskokatolickie. W 1871 roku wieś liczyła 566 mieszkańców, w 1925 — 600, w 1939 — 545, a w 2024 roku mieszkały tu 202 osoby. Strona diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej podaje, że kościół poświęcono 12 maja 1947 roku, a parafię erygowano 25 stycznia 1974 roku.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 807; J. Kohte, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. III, Stettin 1934, s. 120; Kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki — Zabytek.pl (Świerzno); rejestr zabytków województwa pomorskiego, numer A-349; J. Kohte, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. III: „Die Kreise Schivelbein, Dramburg, Neustettin, Bublitz und Rummelsburg”, Stettin 1934, s. 120; wykaz gmin prowincji Pomorze według spisu powszechnego z 2 grudnia 1895 roku, powiat Rummelsburg, strona 162 pozycje 16 i 22 oraz strona 164 pozycje 73 i 83; wykaz parafii na stronie diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej (odczyt 13 października 2026 roku); „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 143; „National-Zeitung” (Berlin), 8 lutego 1862 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Berliner Börsen-Zeitung”, 13 marca 1897 roku, s. 26 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 22 września 1901 roku, s. 13 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Tägliche Rundschau” (Berlin), 8 stycznia 1911 roku, s. 21 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Berliner Neueste Nachrichten”, 7 maja 1911 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).