Świeszyno — cmentarz ewangelicki

Dawny cmentarz ewangelicki w Świeszynie, w gminie Miastko, ma powierzchnię 0,48 hektara i leży po lewej stronie drogi do Jarzyc. Założono go w drugiej połowie XIX wieku. Przed 1945 rokiem obejmował także teren po prawej stronie drogi, gdzie dziś jest czynny cmentarz parafialny. W 2003 roku urządzono na dawnym cmentarzu ewangelickim lapidarium. W źródłach nie znaleziono wzmianki o cmentarzu przykościelnym we wsi.

Świeszyno, po niemiecku Schwessin, do 1945 roku należało do powiatu miasteckiego (Kreis Rummelsburg in Pommern) w rejencji koszalińskiej. Wieś miała własną parafię ewangelicką — Kirchspiel Schwessin w miasteckim okręgu kościelnym Kościoła unijnego — obejmującą między innymi Neu Schwessin, Kornburg i Jacobshausen. Patronat nad kościołem sprawowali właściciele majątku. Według Aleksandra Klempa (1994, s. 137) w Świeszynie znajdował się zbór parafialny dla świątyń w Pietrzykowie i Dźwierznie. Autor wymienia pastorów świeszyńskich (s.

214): Piotra Albertiego, ordynowanego 10 czerwca 1609 roku do Świeszyna, który od 1627 roku opiekował się także nowo wybudowanym zborem w Pietrzykowie; Michała Julickego, pastora w Świeszynie i Pietrzykowie około 1670 roku; Jana Reddemera, zmarłego 31 stycznia 1708 roku; Chrystiana Wilhelma Zoebego, który w 1709 roku objął zbór w Świeszynie wraz z filiami w Pietrzykowie i Dźwierznie i zmarł 8 lutego 1752 roku w Świeszynie; wreszcie Reinharda Rungego, ordynowanego 24 listopada 1752 roku do Świeszyna, Pietrzykowa i Dźwierzna, zmarłego w grudniu 1778 roku w Świeszynie.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Świeszyno miało pastora i kościelnego oraz 46 ognisk (domostw), a tutejszy kościół parafialny (macierzysty) w synodzie sławieńskim obsługiwał także, jako wsie przyłączone, Peterkow i Dźwierzno (Darsen) leżące już w Prusach Zachodnich. Na prośbę Christopha Wedelstedta i Paula Gottberga książę Filip zezwolił 6 listopada 1617 roku, by pastor ze Świeszyna odprawiał nabożeństwa w Peterkow.

Według niemieckiej Wikipedii kościół wzniesiono w latach 1789–1790, a wieża i ambona pozostały z wcześniejszej, XVI-wiecznej świątyni. Inwentarz zabytków Juliusa Kohtego z 1934 roku opisuje go jako budowlę szachulcową na planie prostokąta, „zepsutą neogotycko”; ołtarz i ambonę z ornamentem chrząstkowym datuje na czas po połowie XVII wieku i odnotowuje, że niezręcznie złożono je w ołtarz ambonowy. Pod drewnianą konstrukcją wisiał dzwon z 1625 roku z łacińskim napisem „Ne derelinquas me deus meus”, który Kohte przypisuje warsztatowi Karstedów.

Dwie rodzinne wiadomości ze Świeszyna przechowała prasa berlińska. W maju 1820 roku Schaeling, porucznik i sekretarz pocztowy w Słupsku, ogłosił swoje zaręczyny, zawarte 23 maja, z Friederike Caroline Sophie Wittcke, jedyną córką pastora Wittckego w Świeszynie („des Herrn Pfarrer Wittcke zu Schwessin bei Rummelsburg”). W listopadzie 1854 roku rodzina zawiadomiła, że 7 listopada, krótko po osiemdziesiątych urodzinach, zmarła w Świeszynie wdowa po pastorze Hertellu, z domu Englandt.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął Świeszyno w dwóch rubrykach, osobno wieś i osobno majątek: w gminie wiejskiej (strona 162, pozycja 37) naliczono 338 ewangelików i dwóch katolików, w obwodzie dworskim (strona 166, pozycja 109) — 210 ewangelików i jednego katolika. Obie rubryki wskazują parafię ewangelicką na miejscu, a urząd stanu cywilnego i okręg urzędowy w Reinwasser.

W 1940 roku parafia liczyła 626 wiernych. Gustav Adamy, dotąd wikariusz synodalny w Wülfrath w Nadrenii, został powołany na pastora w Świeszynie w 1896 roku; zmarł tu jako pastor w stanie spoczynku 26 sierpnia 1929 roku. Był ostatnim samodzielnym proboszczem — potem Świeszyno stało się filią Miastka. Spis parafii pomorskich z 1932 roku ma dla wsi osobne hasło: 603 dusze i nieobsadzony urząd pastora.

W marcu 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona. Po wojnie kościół przejęli katolicy — dziś jest świątynią filialną pod wezwaniem Matki Bożej Fatimskiej, w parafii Miastko, w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 806; Świeszyno — Dawny cmentarz ewangelicki (eksploratorzy.com.pl); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Rummelsburg, s. 162–163, pozycja 37, i s. 166–167, pozycja 109; J. Kohte, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. III, Stettin 1934, s. 119–120; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1896 i 1929; Wikipedia niemiecka, hasło „Świeszyno (Miastko)”; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 144; „Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen”, 6 czerwca 1820 roku, s. 11 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Berlinische Nachrichten von Staats- und gelehrten Sachen”, 12 listopada 1854 roku, s. 7 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 137, 214.