Dziedzictwo › Katalog › Świetlino

Kościół · powiat wejherowski

Świetlino — dawny kościół ewangelicki (Schweslin)

niem. Schweslin

Rodzaj
kościół (dawny ewangelicki)
Nazwa niemiecka
Schweslin
Czas budowy
1911
Miejscowość
Świetlino, gm. Łęczyce
Dawny powiat
Kreis Lauenburg i. Pomm. (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
wejherowski
Po 1945
przejęty przez katolików
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Kościół ewangelicki w Świetlinie, po niemiecku Schweslin, wzniesiono w 1911 roku w środku wsi: murowany z cegły, na kamiennej podmurówce, o tynkowanych elewacjach, zbudowany na planie ośmioboku i mieszczący 200 osób. Projekt sporządził okręgowy inspektor budowlany Fromm z Lęborka, poświęcenia dokonał superintendent Büschel, pierwsze nabożeństwo odprawił miejscowy pastor Rohde, a Biblia ołtarzowa była darem cesarzowej.

W 1784 roku Świetlino leżało półtorej mili na wschód-północny wschód od Lęborka, nad Łebą, przy wielkim lesie królewskim o obwodzie ponad mili, i graniczyło z zachodniopruską wsią Strebbelin. Mieszkali tu nadleśniczy, który miał też gospodarstwo chłopskie, sołtys wolny, 10 gospodarzy, wolny gospodarz i chałupnik-budnik, „welcher Schulmeister ist” — który był zarazem nauczycielem. W tym opisie wieś liczyła 17 dymów; stała w niej też chata sołecka.

Nie była to świątynia parafialna, lecz pomocnicza, należąca do parafii w Brzeźnie Lęborskim, która pozostawała pod patronatem królewskim; przedtem nabożeństwa odprawiano we wsi w szkole. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał w gminie wiejskiej Schweslin 489 ewangelików i 3 katolików. Kościół w Świetlinie był ostatnim z czterech kościołów pomocniczych wzniesionych w powiecie lęborskim — po Wierzchucinie w 1904 roku, Lubowidzu w 1909 i Leśnicach w 1910.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Brzeźnie Lęborskim, 7 kilometrów od Brzeźna, a dla całej parafii podaje 3160 dusz. Pastorem był Walter Calliebe.

Po 1945 roku kościół przejęli katolicy; dziś jest rzymskokatolicką świątynią filialną pod wezwaniem świętego Izydora Rolnika. Wpisano go do rejestru zabytków województwa pomorskiego pod numerem A-1732 decyzją z 11 lutego 2002 roku, wraz z terenem przykościelnym. Kilkanaście metrów dalej stoi obelisk upamiętniający ofiary marszu śmierci z 1945 roku. Odrębnym obiektem jest dawny cmentarz ewangelicki z połowy XIX wieku, na północnym skraju wsi, wśród pól.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (tom XI, 1890) zapisał, że Świetlino, po niemiecku Schweslin, należało dawniej do katolickiej parafii w Brzeźnie, a później w Lęborku, i liczyło 12 katolików oraz 40 akatolików.

Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XI, hasło „Schweslin”; Franz Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 277–278 i 437–438; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasło Świetlino — Schweslin (dawna witryna, kopia archiwalna z 3 sierpnia 2016 roku); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Kreis Lauenburg, strona 189, pozycja 54); wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1051; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 110.

Położenie: 54,6002° N, 17,9230° E Pokaż w atlasie →

⚠ Dokładne położenie obiektu nieustalone — pinezka orientacyjna. (według danych OpenStreetMap)

Źródła

  1. na podstawie: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”
  2. fotoexploracje.manifo.com
  3. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XI, hasło „Schweslin”
  4. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1051
  5. „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 110

Metryczka

Identyfikator w atlasie
KOS-0526
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.