Swołowo — cmentarz przykościelny (ewangelicki)

Cmentarz przykościelny w Swołowie otacza gotycki kościół wzniesiony około 1400 roku. Świątynię zbudowano z cegły na kamiennym podmurowaniu, z wieżą od zachodu. Zajmuje niewielki owalny teren w środku wsi — około 942 metrów kwadratowych — otoczony murem z kamieni polnych. Dziś jest to płaska, obsiana trawą przestrzeń. Na terenie przykościelnym urządzono lapidarium z fragmentów nagrobków, w tym dwóch z inskrypcją oraz jednej podstawy z datą 1798. Przy ogrodzeniu od północy stoi cokół pomnika poległych w pierwszej wojnie światowej — z zatartymi niemieckimi napisami i z figurą Najświętszej Marii Panny, ustawioną na nim później.

W 1784 roku Swołowo, wieś królewskiego urzędu słupskiego, leżało półtorej mili na zachód od Słupska. Mieszkało tu 15 gospodarzy z wolnym sołtysem, trzech zagrodników, trzech chałupników-budników, leśniczy i nauczyciel — razem 25 dymów. Z kolonii Scharfenstein do kościoła należeli także ci mieszkańcy, którzy przyszli ze Swołowa; wcielono ich 18 sierpnia 1731 roku.

Cmentarz przykościelny był użytkowany w pierwszej połowie XX wieku. Z powodu ciasnoty tego miejsca wieś założyła z czasem drugi cmentarz, na południowo-wschodnim skraju zabudowy.

Swołowo, po niemiecku Schwolow, leży w Krainie w Kratę, okolicy z zabudową szachulcową. Przed 1945 rokiem należało do powiatu słupskiego w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze.

Schwolow było filią parafii ewangelickiej w Bruskowie Wielkim (Groß Brüskow), w okręgu kościelnym Słupsk-Miasto. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako gminę kościelną tej parafii, oddaloną od Groß Brüskow o 7 kilometrów, a dla całej parafii podaje 1226 dusz. Pastorem był Hermann Ristow. W 1939 roku wieś liczyła 315 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego. Na wieży wisiały dzwony z 1764 i 1788 roku, odlane w warsztatach Meyera w Kołobrzegu i Szczecinku; jeden z nich zachował się do dziś w Braunlage w górach Harz.

W marcu 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona, a ludność niemiecką wysiedlono w listopadzie 1945 i w listopadzie 1946 roku. Kościół przeszedł w ręce katolickie i po rekonsekracji służy jako świątynia filialna parafii w Bruskowie Wielkim.

Źródła: „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk. Inwentaryzacja — rewaloryzacja — upamiętnienie”, wystawa Stowarzyszenia „Słupia”, tekst A. Stachowiak, Swołowo 2020 (program NID „Wspólnie dla dziedzictwa”); Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, cz. II, Stettin 1912, s. 468 (hasło Groß-Brüskow); ewidencja cmentarzy Pomorza (białe karty konserwatorskie); zestawienie cmentarzy ewangelickich powiatu słupskiego; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Swołowo; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 907–908; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 934; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 174.