Szklana — cmentarz ewangelicki

Cmentarz poewangelicki w Szklanej leży w gminie Sierakowice. Ewidencja zabytków notuje na działce 114/2 w obrębie Długi Kierz dawny cmentarz ewangelicki. Nekropolia zachowała się szczątkowo. W samej Szklanej kościoła ani kaplicy nie było.

Przy sąsiedniej parafii w Mirachowie Agathon Harnoch zapisał, że kolonię Wilhelmshuld zasiedlili koloniści ewangeliccy z Badenii i Wirtembergii. Harnoch datuje założenie kolonii na 1802 rok. W rejon Sierakowic docierali w dziewiętnastym wieku koloniści, między innymi z okolic Schwarzwaldu — jako hutnicy szkła. To od huty pochodzi nazwa wsi.

W wykazie gmin z 1885 roku — powiat kartuski, strona pięćdziesiąta druga, pozycja sto piętnasta, w odczycie „Sflana” — zapisano 525 mieszkańców, w tym 169 ewangelików i 356 katolików. W tej samej pozycji wykaz podaje parafię ewangelicką w Mirachowie, a kościoły katolickie w Sierakowicach i Chmielnie. W późniejszych latach ewangelicy ze Szklanej podlegali parafii w Sierakowicach, gdzie neogotycki kościół ewangelicki wzniesiono w latach 1895–1896 i gdzie służy on dziś katolikom jako kościół świętego Jana Chrzciciela. W wykazie szkół parafii sierakowickiej Harnoch wymienia też Szklaną. W źródłach nie znaleziono świątyni ewangelickiej w Sierakowicach z 1887 roku.

Harnoch, pisząc w 1890 roku, notuje przy parafii sierakowickiej, że nabożeństwo odprawia się na plebanii; pod 27 października 1887 roku zapisuje, że przysłano do Sierakowic duchownego jako pomocnika dla duszpasterzy z Mirachowa, Bukowiny i Sulęczyna. Spis ksiąg metrykalnych Bära wiąże z 1888 rokiem początek sierakowickich rejestrów ewangelickich.

Pierwszy spis Rzeczypospolitej, przeprowadzony 30 września 1921 roku, odnotował w Szklanej 698 mieszkańców, w tym siedem osób wyznania ewangelickiego. W tym spisie narodowość polską podali wszyscy mieszkańcy.

U schyłku wojny spoczęli na tym cmentarzu Alwina Szweichler ze Szklanej oraz dwoje dzieci rodziny Sachweh z Leszczynka. W ramach projektu szkoły w Lisich Jamach powstał wykaz pochowanych. Agnieszka Godfrejów-Tarnogórska zestawiła ten wykaz z ksiąg stanu cywilnego; obejmuje on 64 osoby pochowane na tym cmentarzu w latach 1903–1938. Zmarli mieszkali przeważnie w Leszczynkach i Długim Kierzu, rzadziej w samej Szklanej i w Lisich Jamach. Należeli do rodzin: Baaske, Bujak, Czoszke, Dobberstein, Engler, Frankenstein, Jarzombeck, Kolletschke, Kowalke, Kumm, Lemke, Much, Noetzel, Onasch, Papke, Quednow, Radde, Richter, Röder (Roeder), Rosin, Sachweh, Schmudde, Senger, Stahlke, Steinke, Stender, Szmytke, Szweichler (Schweichler), Thrun, Voss, Wiese, Witt, Witzke, Wolter, Zoschke (pisownia według ksiąg stanu cywilnego).

W latach 2023–2024 Szkoła Podstawowa w Lisich Jamach, z dotacji Fundacji Orlen, uporządkowała teren cmentarza. Szkoła ustawiła też pomnik z tablicą upamiętniającą pochowanych. O cmentarzu i jego upamiętnieniu opowiada film „Cmentarz Ewangelicki w Szklanej” na kanale „Luteranie”.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. W sprawie usamodzielnienia parafii w Sierakowicach Harnoch podaje datę 1 czerwca 1888 roku, a zestawienie parafii u Reszki — rok 1890.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau (Kreis Karthaus, s. 52, poz. 115); A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890 (parafia Sierakowitz: s. 425); Bär, spis ksiąg metrykalnych prowincji Prusy Zachodnie, 1908; Reszka, „Ewangelicy na Gochach” (zestawienie parafii ewangelickich); Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); „Echa dziejów naszych. Cmentarz ewangelicki w Szklanej” — serwis gminy Sierakowice.; A. Godfrejów-Tarnogórska, wykaz osób pochowanych na cmentarzu w Szklanej w latach 1903–1938, opracowany na podstawie ksiąg stanu cywilnego (udostępniony autorowi atlasu 1 października 2026); „Cmentarz Ewangelicki w Szklanej”, film na kanale „Luteranie” w serwisie YouTube.