Szprudowo — dawny kościół (nieistniejący)

Szprudowo to wieś kociewska w gminie Gniew, w powiecie tczewskim. Tutejszy kościół był filią parafii w Lignowach, pozostawał pod patronatem rządowym i nosił wezwanie świętych Szymona i Judy. Według dawnych akt ufundować go miał zamożny sołtys ze Szprudowa.

Świątynia była murowana, kryta dachówką, z wieżą, kruchtą i zakrystią, z czterema dużymi oknami i dwojgiem drzwi. 🔴 Wobec braku środków na naprawę rząd pruski kazał ją rozebrać w 1827 roku; mieszkańcy chcieli postawić w tym miejscu choćby małą kapliczkę, lecz władze świeckie nie pozwoliły.

📌 Przejście tej świątyni w ręce protestantów potwierdza Andrzej Tomczak: w 1583 roku wszystkie parafie dekanatu gniewskiego „wraz ze swymi kościołami filialnymi” były w rękach protestantów, a Szprudowo z kościołem filialnym należało do parafii w Lignowach.

📌 W latach 1686–1687 wizytator zanotował w Szprudowie, filii Lignów, że nie ma tu domu ani gruntu dla nauczyciela katolickiego — jest tylko dla luterańskiego. Tabela szkół, którą Waschinski ułożył z wizytacji, notuje tu szkołę ewangelicką od XVI wieku.

📌 Luterański epizod tej świątyni potwierdza też wizytacja z 1649 roku: zapisano w niej, że kościół w Szprudowie — murowany, z wieżą i zegarem, filia parafii w Lignowach — został „sprofanowany przez innowierców” i odzyskany przez biskupa. Kapłana wtedy nie było, więc nabożeństwo odprawiał co drugi tydzień proboszcz z Lignów, a plebanię zajmował wieśniak.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (tom XII, 1892) podaje, że w czasie Reformacji luteranie używali kościoła w Szprudowie przeszło czterdzieści lat; gdy w 1596 roku biskup Rozrażewski oddał go katolikom, z dawnych gruntów kościelnych pozostała tylko chałupa z ogródkiem. Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom XII, 1892) wizytacja biskupa Rybińskiego z 1780 roku naliczyła w Szprudowie 155 katolików i 70 luteranów, a w 1885 roku wieś liczyła 353 mieszkańców, w tym 289 katolików i 64 ewangelików; szkoła ewangelicka miała w 1887 roku 75 dzieci.

Źródła: ks. Jakub Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych”, Pelplin 1880, s. 256; E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928, s. 313, 420; M. Biskup, A. Tomczak, „Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.”, „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 58 (1955), z. 1, s. 69–70; ks. W. Kujawski, „Repertorium ksiąg wizytacji kanonicznych biskupów kujawsko-pomorskich przechowywanych w Archiwum Diecezjalnym w Pelplinie, cz. I”, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 84 (2005), streszczenie księgi G11 (wizytacja 1649); „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XII, hasło „Szprudowo”.