Szramowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Szramowie (po niemiecku Schrammen) figuruje w dokumentacji konserwatorskiej; kartę sporządzono w marcu 1987 roku. Karta ocenia jego stan słowami: „Stan ogólny zły.Po nagrobkach zachowały się ślady.”. Cmentarz o powierzchni czternastu arów leżał wtedy w młodym lesie sosnowym na lekkim wzniesieniu, a prowadziła do niego około pięćdziesięciometrowa aleja; na szczycie wzniesienia pozostały resztki ceglanego grobowca i ślady czterech mogił. Ogrodzenia ani bramy cmentarza wtedy nie było.

W 1987 roku zachował się dobrze utrzymany starodrzew: dziewiętnaście lip, cztery dęby i trzy brzozy. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Prabuty na lata 2023–2026 zalicza go do nieużytkowanych cmentarzy ewangelickich, które „są zaniedbane, starodrzew niszczeje, tereny cmentarzy zarastają samosiejkami”.

Szramowo leży w gminie Prabuty w powiecie kwidzyńskim, a dawniej należało do powiatu suskiego. Prabuty leżały w odległości pięciu i pół kilometra od majątku. Słownik geograficzny opisuje Szramowo jako majętność chełmińską w Pomezanii, należącą do Prabut, liczącą 516 hektarów, z czego 234 hektary roli ornej, 44 hektary łąk i 218 hektarów lasu. W tym samym haśle Słownik wymienia też drugie Szramowo, dobra rycerskie nad Drwęcą w powiecie brodnickim, bez nazwy niemieckiej. Tom X Słownika zawiera odsyłacz od nazwy Schrammen do hasła Szramowo.

W 1565 roku książę Albrecht zezwolił, by starosta prabucki nabył tutejsze szesnaście włók od dotychczasowego właściciela, a wraz z nimi zastawne dobra w Orkuszu; później dziedziczył tu Franciszek Szorc. W 1809 roku w Szramowie na dwudziestu mieszkańców pięć nazwisk było polskich.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Schrammen jako majątek rycerski. Notował tu sześć domów mieszkalnych i 112 mieszkańców, w tym 84 ewangelików i 28 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Prabutach (Riesenburg), a katolicy do parafii Schönwiese. W tym samym roku dzieci z majątku należały do okręgu szkolnego Laskowitz.

Pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył w Szramowie 108 mieszkańców: 59 ewangelików i 49 katolików. W majątku było wtedy 10 domów i 20 dymów. W tym spisie Szramowo figuruje pod pozycją 128 powiatu Rosenberg. W spisie z 1 grudnia 1910 roku mieszkało tu 109 osób, a wśród nich 70 ewangelików i 39 katolików. W tym samym spisie z 1910 roku powierzchnię majątku Szramowo podano jako 516,1 hektara.

W 1910 roku wszystkich mieszkańców zapisano jako niemieckojęzycznych. Arkusz Messtischblattu 2280 z 1910 roku podpisuje majątek „Schrammen, Gut”, a w sąsiedztwie, na tym samym arkuszu, leżą Laskowitz, Kaltenhof, Schornsteinmühle i Scheipnitz.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Prabuty (Riesenburg) i podaje tu 73 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Prabuty; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XII, hasło „Szramowo” (punkt 2), oraz t. X, hasło „Schrammen”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Rosenberg i. Westpr. (poz. 128 oraz skorowidz miejscowości); Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, spis z 1 XII 1910, rejencja kwidzyńska, Kreis Rosenberg i. Westpr., poz. 123; Messtischblatt (Topographische Karte 1:25 000), arkusz 2280 (nr Messtischblattu 891), wyd. 1910; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Prabuty na lata 2023–2026 (uchwała nr LXIII/411/2023 z 22 lutego 2023 roku); karta cmentarza w Szramowie (sporządzona pierwotnie pod nazwą Młyniska), oprac. D. Rekowska, 1987 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 122–123; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 76.