Szumleś Królewski — cmentarz ewangelicki

Szumleś Królewski — po niemiecku Königlich Schönfliess, po kaszubsku Królewsczi Szumlés — do 1920 roku leżał w powiecie kościerskim (Kreis Berent) w rejencji gdańskiej. W Trzepowie (Strippau) wieś miała obwód urzędowy i urząd stanu cywilnego, a w Kościerzynie sąd obwodowy. Według Hermanna Schucha sama nazwa Schönfliess wiąże się z klasztorem kartuzów. Po nabyciu dóbr grabowskich zakonnicy założyli na dwudziestu pustych włókach dawnej wsi Krzyżewo folwark nazwany Schönfliess. 26 kwietnia 1624 roku wydzierżawili go Michaelowi Hoppowi za 200 florenów.

W 1670 roku mieszkał tu dzierżawca i siedmiu chłopów. W 1772 roku wieś była podzielona: jedna część należała do kartuzów, druga do Antoniego Ostoi-Lniskiego, właściciela Lubieszyna. Na polach Szumlesia stał młyn zwany „Angst und Bang”, od którego zaczynały się dobra kartuskie. Klasztorna część wsi musiała mleć w nim zboże.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Königl. Schönfließ jako wieś chłopską z dziewięcioma gospodarstwami chłopskimi i trzema zagrodami chałupniczymi. W podręczniku zapisano też 23 budynki mieszkalne. Mieszkańców było wtedy 170, w tym 125 ewangelików i 45 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Nowym Barkoczynie (Neu Barkoschin); katolicy — do parafii w Wysinie (Wischin); miejscowość miała własny okręg szkolny. Wśród zabudowań podręcznik wymieniał szkołę ewangelicką.

Spis z 1 grudnia 1885 roku zastał tu 154 mieszkańców — 79 mężczyzn i 75 kobiet — w tym 125 ewangelików i 29 katolików. W tym samym spisie wieś liczyła 26 domów mieszkalnych i 28 gospodarstw domowych. Na sąsiedniej pozycji spis prowadzi osobno wieś Schönfließ Adlig, z tym samym obwodem urzędowym w Trzepowie.

W wykazie parafii ewangelickich ze spisu z 1 grudnia 1910 roku Königlich Schönfließ figuruje pod pozycją 95 w parafii Mariensee, czyli w Przywidzu w powiecie kartuskim, razem z sąsiednimi Scharshütte, Schönfließ Adlig i Schwarzhütte.

W wojewódzkiej ewidencji zabytków, w wykazie dla gminy Nowa Karczma, cmentarz figuruje pod pozycją 48 jako poewangelicki. Według ewidencji leży około dwustu metrów na północny wschód od zabudowań wsi. Gmina objęła go programem renowacji zabytkowych cmentarzy, w ramach którego odtwarzano kamienne ogrodzenia. W źródłach nie znaleziono daty założenia cmentarza ani opisu jego stanu zachowania — przed renowacją ani po niej.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Przywidz (Mariensee) i podaje tu 142 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, pruski spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Berent, strona 42, pozycja 90; wykaz parafii ewangelickich ze spisu powszechnego z 1 grudnia 1910 roku; wojewódzka ewidencja zabytków, wykaz dla gminy Nowa Karczma, pozycja 48; opis gminnego programu renowacji zabytkowych cmentarzy w gminie Nowa Karczma; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 27, pozycja 246; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins” 15 (1886), s. 58, 129, 172, 175, 180; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 31.