Dziedzictwo › Katalog › Tadzino

Cmentarz · powiat wejherowski

Tadzino — cmentarz ewangelicki

niem. Tadden

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Tadden
Miejscowość
Tadzino, gm. Gniewino
Dawny powiat
Kreis Lauenburg i. Pomm. (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
wejherowski
Parafia ewangelicka
Kirchspiel Gnewin (Gniewino)
Po 1945
pozostał cmentarzem
Dziś
cmentarz ewangelicki, nieczynny (relikt)
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Własnego kościoła ani kaplicy wieś nie miała; po dawnej wsi pozostał cmentarz. Jest niewielki, założony na planie zbliżonym do kwadratu, na skraju lasu na południe od wsi, przy dawnej linii kolejowej z Wejherowa do Lęborka; według wojewódzkiej ewidencji zabytków leży na działce 45/2 w obrębie Tadzino i ma powierzchnię 0,05 hektara. Dziś silnie zarasta go jeżyna, a płyty w większości są rozbite; zachowały się między innymi nagrobki Adolfa Srocka (1877–1932), Ottona Altersa (1867–1938) i Theodora Trappa (1870–1939), z cytatami biblijnymi w przekładzie Lutra.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono, a wieś zasiedlili polscy osadnicy. Cmentarz bywa odwiedzany do dziś — ktoś zostawia na nim sztuczne kwiaty.

W 1784 roku Tadzino leżało trzy mile na północny wschód od Lęborka i należało do dóbr Enzow i Lisewa. Mieszkało tu czterech gospodarzy i zagrodnik — razem pięć dymów; przy wsi były stawy, a mieszkańcy należeli do parafii w Gniewinie (Gnewin).

Tadzino, po niemiecku Tadden, leżało do 1945 roku w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.) w rejencji koszalińskiej (Köslin), a więc w prowincji Pomorze. Wieś podlegała urzędowi stanu cywilnego i okręgowi urzędowemu w Gniewinie, a sąd obwodowy miała w Lęborku. Franz Schultz odnotował, że w 1601 roku wymieniano ją razem z Chynowem, podczas gdy szlachecka rodzina von Tadden, pisząca się od nazwy wsi, siedziała w 1575 roku w Nieznachowie i Małym Rybnie.

W Tadzinie spis z 2 grudnia 1895 roku wykazał 61 ewangelików i czterech katolików, przypisując pierwszych do parafii w Gniewinie, drugich do parafii w Lęborku. Tak samo Ernst Müller wymienia Tadden wśród wsi parafii gniewińskiej. Słownik geograficzny, którego tom XII ukazał się pod koniec dziewiętnastego wieku, notuje w Tadzinie siedem domów, jedenaście dymów, 48 ewangelików i dwóch katolików. W tym samym tomie Słownik podaje parafię katolicką w Lęborku i stację pocztową w Gniewinie, parafii ewangelickiej nie wymienia i odsyła do hasła Sawulino.

W 1658 roku Tadzino wymieniano wśród wsi parafii w Salinie (w Słowniku geograficznym — Sawulino). W 1889 roku od Osiek odłączono i przyłączono do Gniewina Toliszczek, Gniewinek, Bychowo oraz Wielkie i Małe Perlino; Tadzina wśród nich nie wymieniono. Listę pastorów gniewińskich Müller otwiera Nikolausem Petrokisiusem z 1547 roku. Franz Schultz pisze, że kościół w Gniewinie wzmiankowano już w 1400 roku, a po Reformacji próba odebrania go ewangelikom spełzła na niczym wobec stanowczości pani von Weiher i pomocy sąsiadów.

Według Schultza stary kościół spłonął na początku XVII wieku, a dzwony pochodzą z lat 1601 i 1604.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze — Gmina Gniewino: Tadzino (Tadden); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, Kreis Lauenburg; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 252; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; wojewódzka ewidencja zabytków (WUOZ Gdańsk); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1083.

Położenie: 54,6777° N, 18,0225° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie wskazane przez autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”)

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. na podstawie: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — Tadzino (Tadden), gmina Gniewino
  3. F. Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern (1912)
  4. Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Lauenburg
  5. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902
  6. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1083
  7. E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0121
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.