Tągowie — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki wsi Tągowie, po niemiecku Tangen, leżał na wzniesieniu przy północnym rozwidleniu drogi i był ogrodzony murem z kamienia polnego — tak opisał go w 1938 roku inwentarz zabytków powiatu bytowskiego. W źródłach nie znaleziono kościoła we wsi; na północnym krańcu nawsia stała żelazna konstrukcja dzwonnicza z dzwonem z brązu, który inwentarz z 1938 roku określił jako nowy.

Tągowie było owalnicą w powiecie bytowskim (Kreis Bütow), wzmiankowaną od 1385 roku — wtedy to książęta szczecińscy zastawili Krzyżakom ziemię tuchomską, a w akcie wieś wymieniono obok Ciemna, Trzebiatkowych, Modrzewa, Tuchomia, Tuchomka i Kotkowych. Leżało 8,5 kilometra na zachód od Bytowa i zajmowało 653,5 hektara; urząd stanu cywilnego i okręg urzędowy miało w Chotkowie (Kathkow), a pocztę w Borzytuchomiu. Rejestr czynszowy zakonu z 1438 roku notuje 27 włók czynszowych, z każdej pół grzywny, dwie kury i pomoc przy sianokosach po pół morga od włóki; dwie włóki stały puste, ogrodów było dziewięć, z czego cztery trzymał sołtys, a pięć oddawało wójtowi bytowskiemu zboże i kury.

W 1668 roku Tągowie należało do folwarku w Tuchomiu Wielkim. W 1784 roku Tągowie leżało milę na zachód od Bytowa, niedaleko jeziora. Mieszkali tu dwaj sołtysi wolni, 13 gospodarzy — w tym dwóch osadzonych od 1765 roku jako wolni gospodarze, bez pańszczyzny, na czterech pustych włókach dawnego folwarku w Dąbrówce — dwóch zagrodników, kowal i nauczyciel. W sumie było to 19 dymów.

Ewangelicy należeli do parafii w Tuchomiu (Groß Tuchen); wykaz duchownych Pomorza wymienia Tangen wśród miejscowości tej parafii, a w tamtejszym kościele gospodarze z Tągowia i Tuchomka mieli własną emporę, zwaną chórem chłopskim. Słownik geograficzny, który poświęcił wsi osobne hasło pod nazwą Tągomie, podaje dla 1885 roku 51 domów, 76 dymów i 414 mieszkańców, w tym 408 ewangelików, czworo katolików i dwoje dysydentów.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył tu 400 ewangelików i ośmioro katolików. W 1933 roku na 304 mieszkańców katolików było pięcioro. Katolików spis z 1895 roku i Słownik przypisują do parafii w Niezabyszewie (Damsdorf), inwentarz z 1938 roku — do Tuchomia; w 1866 roku do filialnego kościoła katolickiego w Tuchomiu należało z Tągowia jedenaście dusz.

Karta cmentarza z 30 września 1993 roku ocenia jego stan słowami: „brak drzewostanu, nagrobki usunięte”. Cmentarz zajmował wtedy 0,27 hektara w północnej części wsi, około stu metrów na zachód od szosy z Dąbrówki Bytowskiej, a z dawnego założenia pozostały fundamenty kamiennego muru o długości 210 metrów, dziewięć mogił z pierwszej połowy dwudziestego wieku oraz samotny dąb pomnikowy o obwodzie pnia 300 centymetrów i zarośla lilaka.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XII, hasło Tągomie, i t. VII, hasło Niezabyszewo; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Bütow, s. 196–197, pozycja 41; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, hasło Groß-Tuchen, s. 78; G. Bronisch, W. Ohle, H. Teichmüller, „Kreis Bütow”, Stettin 1938, s. 208 i 270–271 (⚠ druk z 1938 roku, wykorzystany w warstwie inwentarzowej i liczbowej); karta cmentarza w Tągowiu, oprac. H. Grecki, 1993 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1059.