Tropy Elbląskie — cmentarz mennonicki

Tropy Elbląskie — przed 1945 rokiem Streckfuß — leżą na Żuławach Elbląskich, w gminie Elbląg, na zachód od miasta. Wieś ma układ ulicówki wodnej: zabudowa ciągnie się wzdłuż kanału, a brukowaną aleję obsadzono drzewami. Ten układ, nie pojedynczy budynek, wpisano 19 kwietnia 1979 roku do rejestru zabytków pod numerem 52/79.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje w Streckfuß, wsi gburskiej urzędu elbląskiego, 248 mieszkańców: 246 luteranów i 2 katolików, i ani jednego mennonity. W spisie ewangelików przypisano do elbląskiej parafii Trzech Króli.

Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Streckfuß jako królewską wieś chłopską z 30 gospodarstwami chłopskimi, 25 zagrodami chałupniczymi i 61 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 446, w tym 429 ewangelików, 15 katolików i dwóch mennonitów. Katolicy należeli do parafii w Elblągu; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku zastał tu 385 osób — 369 ewangelików i 16 katolików; rubryka innych chrześcijan pozostała pusta. Parafię ewangelicką spis podaje w Elblągu (Trzech Króli), katolicką również w Elblągu.

W południowej części wsi, na terpie, leży cmentarz pomennonicki. Terp to sztucznie usypane wzniesienie, otoczone rowami odwadniającymi. Cmentarz założono na planie czworoboku. Grzebali tu swoich zmarłych mennonici; zachowało się kilka mogił i nagrobków. Datowanie cmentarza jest sporne: karta ewidencyjna Narodowego Instytutu Dziedzictwa podaje koniec XVIII wieku, a tablica informacyjna przy samym cmentarzu — drugą połowę XIX.

Cmentarz w Tropach dwa razy pojawia się w prasie, choć gazety nie precyzują, czy chodzi o cmentarz na terpie. Wiosną 1888 roku, w czasie powodzi, autor relacji ogłoszonej w stuttgarckim „Der Beobachter” zanotował, że z cmentarza w Tropach („Kirchhof von Streckfuß”) wystają nad wodę wierzchołki krzyży, a na jednej z tablic przeczytał napis „Ruhe sanft in Deiner Kammer” („Spoczywaj spokojnie w swojej komorze”). W sierpniu 1912 roku „Wilhelmsburger Zeitung” opisała niezwykły pogrzeb: na wyspie Elbinger Ström na jeziorze Drużno zmarła kobieta, która miała spocząć na cmentarzu w Tropach. Po jej zwłoki przypłynął łodzią z Elbląga, przez rzekę Elbląg, Laache i jezioro Drużno, pastor Krause; trumnę ustawiono na łodzi, a za nią płynęli pastor i trzydzieści łodzi z żałobnikami. Udział pastora z Elbląga wskazuje, że chowano tu także ewangelików.

Obiekt ujęto w ewidencji zabytków pod identyfikatorem PL.1.9.ZIPOZ.NID_E_28_CM.38801, z czterostronicową kartą cmentarza w archiwum. W odróżnieniu od układu wsi, wpisanego w 1979 roku, cmentarza nie wpisano do rejestru zabytków. Cmentarz opisuje „Cmentarz pomennonicki w Tropach. Ewidencja cmentarza”, sporządzona w 1984 roku przez J. Hoffmanna.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Heil. drei Könige w Elblągu i podaje tu 398 ewangelików.

W lipcu 2010 roku Aleksandra Paprot, która badała wtedy cmentarze ewangelickie i mennonickie Żuław Elbląskich, zaliczyła ten cmentarz do zdewastowanych i zapomnianych przez mieszkańców.

Źródła: wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; J. Hoffmann, „Cmentarz pomennonicki w Tropach. Ewidencja cmentarza”, 1984; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Elbing, s. 6–7, poz. 80; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 20, nr 184; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 90–91, pozycja 210; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 27; A. Paprot, „Losy ewangelickich i mennonickich cmentarzy na Żuławach Elbląskich”, w: „Krajobraz kulturowy i społeczny Żuław Elbląskich”, red. A. W. Brzezińska, U. Wróblewska, P. Szwiec, wyd. I, ISBN 978-83-88400-63-6, s. 37–46 (badania terenowe z lipca 2010 roku); „Der Beobachter” (Stuttgart), 11 kwietnia 1888 roku, s. 3 (obraz strony: Württembergische Landesbibliothek, Deutsches Zeitungsportal); „Wilhelmsburger Zeitung” (Wilhelmsburg), 14 sierpnia 1912 roku, s. 6 (obraz strony: Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg, Deutsches Zeitungsportal).