Trumiejki — dawny kościół ewangelicki (ob. Świętej Trójcy)

Kościół w Trumiejkach, po niemiecku Klein Tromnau, w gminie Prabuty w powiecie kwidzyńskim, był do 1945 roku świątynią ewangelicką; rejestr zabytków nazywa go kościołem ewangelickim, obecnie rzymskokatolickim parafialnym pod wezwaniem Świętej Trójcy. Bernhard Schmid, autor inwentarza zabytków powiatu suskiego z 1906 roku, zaliczał do zabytków sakralnych powiatu sześć kościołów w pięciu miastach i szesnaście wiejskich, wszystkie ewangelickie; jako patrona kościoła w Trumiejkach wymienia właściciela Klein Tromnau.

Według Schmida pod koniec XVI wieku Friedrich von Dobeneck (1536–1622), wnuk brata lub siostry „żelaznego biskupa” z tego rodu, założył tu nową parafię i zarazem zbudował kościół, przypuszczalnie drewniany. W połowie XVIII wieku zastąpiono go murowanym: według notatki w archiwum parafialnym budowę przeprowadził w 1748 roku mistrz budowlany Haselbacher, a kościół poświęcono w dwudziestą trzecią niedzielę po święcie Trójcy Świętej, choć chorągiewka na wieży nosi już datę 1745. Patronem był wtedy pruski minister stanu Caspar Wilhelm von Borcke, zmarły w 1747 roku, a po nim jego wdowa z domu von Schönaich.

Świątynię zbudowano z cegły bez tynku: do nawy o wymiarach wewnętrznych 10,5 na 21 metrów przylega od wschodu zakrystia, a od zachodu wieża. Schmid zauważa, że przy braku epitafiów, wieńców pogrzebowych i podobnych ozdób to bardzo przestronne wnętrze — z ceglaną posadzką, bielonymi ścianami i stropem wspartym na dwóch rzędach drewnianych słupów — wydaje się dość surowe. Organy mają według niego szafę w formach rokokowych. Dzwon z 1604 roku pochodzi według Schmida z warsztatu Gerdta Benninga: na szyi ma napis „Domine adivva nos in pace anno 1604”, a na płaszczu herby Dobenecków i Zincków z napisami „Friedrich von Dobeneck Riesenbvrgscher Landt Richter erbsessen avf Gros-Tromnavw” i „Hese Dobeneck gebohrne von Zincken die letzte ihm geschlecht” oraz sygnaturę ludwisarza „Mit gottes hvlfe gos mich gerdt benningk zv dancich”.

🟡 Harnoch i Schmid różnią się co do organów i dzwonów. Według Agathona Harnocha (1890) organy z pedałem miały trzynaście głosów, a dwa dzwony pochodziły z 1604 i 1605 roku. Według Bernharda Schmida (1906) organy miały dziesięć głosów, które wymienia z nazwy, a z dwóch dzwonów jeden pochodzi z 1604 roku, drugi zaś przelał na nowo w 1885 roku Collin z Gdańska.

Według Agathona Harnocha (1890) kościół w Trumiejkach był dawniej kościołem macierzystym i nikt nie pamiętał roku jego budowy. Świątynia, patronatu dworskiego, była murowanym prostokątem z murowaną wieżą, a ołtarz i ambona tworzyły jedną całość. W najstarszych spisach duchownych panuje zamęt: proboszczów sąsiedniego Wielkiego Tromnowa wymienia się od 1554 roku, ale o pierwszych czterech nie wiadomo, czy służyli w Wielkim, czy w Małym, ponieważ zapisano ich po prostu jako „proboszczów Tromnau”. Metryki chrztów i ślubów w Trumiejkach zaczynają się w 1735 roku, a zgonów — w 1798. Od 1726 do 1818 roku miał filię w Pławtach; w tym samym 1818 roku parafię połączono z Bellschwitz. Ostatnim proboszczem w Trumiejkach był w latach 1814–1816 L. Grzywatz. Parafią w Bellschwitz, od 1818 roku połączoną z Trumiejkami, przez sto lat kierowała jedna rodzina pastorska.

Według „Reichsbote” z 16 kwietnia 1913 roku patron kościoła w Bellschwitz powołał 30 kwietnia 1813 roku na pastora kandydata Augusta Coerbera, który w 1863 roku obchodził tam pięćdziesięciolecie urzędu. Wkrótce potem przeszedł na emeryturę, a pastorem Bellschwitz i Trumiejek został jego zięć Georg Zürn; obchodził on w 1889 roku dwudziestopięciolecie urzędu i zmarł w Bellschwitz w listopadzie 1893 roku. Jego bezpośrednim następcą był najstarszy syn, Johannes Zürn, którego żona również była wnuczką Coerbera; od 1912 roku zasiadał on w Reichstagu jako poseł okręgu Rosenberg-Löbau z ramienia Partii Rzeszy (Reichspartei).

Za jego urzędowania, 7 lipca 1901 roku, podczas święta misji wewnętrznej w kościele w Trumiejkach, założono z udziałem pastora Scheffena z Gdańska miejscowe stowarzyszenie „Frauenhilfe” (Pomoc Kobiet); od razu przystąpiło do niego 20 członkiń, przewodniczącą wybrano panią von Trützschler z Trumiejek, a sekretarzem pastora Zürna. Johannesa Zürna pochowano w Bellschwitz na początku grudnia 1913 roku.

Według „Deutsche Tageszeitung” z 3 grudnia w pogrzebie uczestniczyli patroni obu kościołów, hrabia von Brünneck z Bellschwitz i baron von Schöneich z Trumiejek, oraz ponad trzydziestu duchownych ewangelickich z generalnym superintendentem Reinhardem z Gdańska; pochowano go na cmentarzu przy kościele w Bellschwitz, obok ojca i poprzednika na urzędzie. Połączenie trwało w przededniu pierwszej wojny światowej: w 1914 roku wspólny urząd parafialny w Bellschwitz obsługiwał Bellschwitz i Trumiejki, miał około 3300 dusz i dawał 6440,76 marki dochodu; po śmierci poprzedniego pastora objął go Karl Sedlag z Lonkorsz w diecezji brodnickiej (Strasburg).

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 196 ewangelików i 442 w obszarze dworskim, a w całej tutejszej parafii 1340 dusz.

Robert Ziemiański wymienia Trumiejki w wykazie kościołów poewangelickich przejętych po drugiej wojnie światowej do kultu katolickiego na terenie dzisiejszej diecezji elbląskiej; przejęcie i poświęcenie datuje na 1945 rok. Do rejestru zabytków kościół wpisano wraz z cmentarzem przykościelnym pod numerem A-461 z 19 listopada 1967 roku, z datą budowy 1748. Cmentarz ewangelicki w południowej części wsi ma w atlasie osobny wpis.

Źródła: rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku (Trumiejki, kościół i cmentarz przykościelny, numer A-461 z 19 listopada 1967 roku); Bernhard Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Rosenberg” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen, z. 12), Gdańsk 1906, s. 117, 223–225; R. Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” 2, 2000, s. 192–193, tabela, pozycja 35; Agathon Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen, Neidenburg 1890, s. 521–522, hasła „Gr. Tromnau und Neudörfchen” (diecezja Marienwerder) i „Belschwitz und Kl. Tromnau” (diecezja Rosenberg); L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, hasła „Gr. Tromnau” i „Neudörfchen”; Max Bär, Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen (1908), pozycja „Belschwitz”; „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Westpreussen”, Danzig 1914, nr 2, 6; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 73; „Der Reichsbote” (Berlin), 10 lipca 1901 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 16 kwietnia 1913 roku, s. 6 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Deutsche Tageszeitung” (Berlin), 3 grudnia 1913 roku, s. 5 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).