Trzcińsk — cmentarz ewangelicki

Trzcińsk to kociewska wieś na północ od Starogardu, dziś w gminie Starogard Gdański. Dawniej pisano ją rozmaicie — w 1780 roku Trzcinsko, mylnie także Ścińsk — a po niemiecku Labuhnken. Przed 1920 rokiem należała do powiatu starogardzkiego (Kreis Preußisch Stargard), w latach 1920–1939 do Drugiej Rzeczypospolitej — w pasie zwanym korytarzem — a w latach 1939–1945 do Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (Reichsgau Danzig-Westpreußen).

Trzcińsk stanowił włość braci miłosierdzia, czyli bonifratrów ze Szotlandu pod Gdańskiem. W 1780 roku wieś należała do konwentu. Bracia miłosierni wystawili tu kaplicę zakonną, katolicką, która istniała w 1789 roku. Wizytacja biskupa Szaniawskiego z lat 1710–1711 notuje, że proboszcz pobierał stąd siedem korcy żyta i tyleż owsa; tyle samo szło jako meszne na proboszcza godziszewskiego.

Wizytacja Rybińskiego z 1780 roku naliczyła we wsi 115 katolików i 14 ewangelików, a urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje tu 114 mieszkańców: 11 luteranów i 103 katolików. W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Labuhnken 34 budynki mieszkalne i 433 mieszkańców, w tym 160 ewangelików i 273 katolików. Wymieniał tu 17 gospodarstw chłopskich i dziewięć zagród chałupniczych. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny. W spisie powszechnym z 1 grudnia 1885 roku naliczono 402 mieszkańców — 255 katolików i 147 ewangelików. W tym spisie wieś liczyła czterdzieści domów. Ten sam spis (Gemeindelexikon dla prowincji Prusy Zachodnie, powiat Preußisch Stargard, strona 32, pozycja 28) podaje przynależność kościelną obu wyznań: ewangelicy do parafii w Starogardzie, katolicy do Godziszewa.

W haśle Słownika geograficznego są te same liczby; we wsi działała według niego szkoła ewangelicka. Wieś obejmowała według Słownika siedemnaście gospodarstw gburskich i dziewięć zagrodniczych na 651 hektarach. W źródłach nie znaleziono kościoła ani zboru ewangelickiego w Trzcińsku; takiego budynku nie odnotowuje ani spis, ani Słownik.

W ewidencji zabytków ujęty jest dawny cmentarz ewangelicki: leży po wschodniej stronie drogi z Trzcińska do Kokoszkowych, około trzystu metrów na południe od zabudowań południowej części wsi, na działce nr 113. Po 1945 roku pozostaje nieużytkowany. Gminny program opieki nad zabytkami na lata 2020–2023 opisuje cmentarz jako „widoczny w terenie, zachowany szczątkowo”.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Starogard Gdański (Preußisch Stargard) i podaje tu 112 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XII, hasło Trzcińsk; gminna ewidencja zabytków gminy Starogard Gdański; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 62, nr 111b; Gminny program opieki nad zabytkami gminy Starogard Gdański na lata 2020–2023, Starogard Gdański 2020, s. 64–65; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 209, pozycja 122; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 45.