Trzebielino — cmentarz ewangelicki

Cmentarz leży wokół kościoła w Trzebielinie. Treblin, dziś Trzebielino, leżało w powiecie miasteckim (Kreis Rummelsburg in Pommern), w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Po 1945 roku kościół i cmentarz przejął Kościół rzymskokatolicki: proboszczowie posługują tu od 1952 roku, a parafię pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny erygowano w 1968 roku. Kościół wpisano do rejestru zabytków 26 marca 1960 roku pod numerem A-169.

Wieś wzmiankowano w 1579 roku; była dawną własnością rodu von Puttkamer, a w drugiej połowie XVII wieku przeszła w zastaw do rodu von der Goltz. Cramer wymienia Clawesa Putkamera „zu Treblin gesessen” w wykazie starostów bytowskich z czasów książęcych, a Clausa von Puttkammera „in Treblin gesessen”, starostę bytowskiego, wśród pełnomocników księcia Franciszka w procesie granicznym z Polską. Wśród świadków potwierdzenia przywilejów Lęborka datowanego na 30 lipca 1601 roku, którego — jak pisze Cramer — nie wygotowano, występuje „Niclauß Putkamer zu Treblin gesessen”; razem ze Schwantesem Testenem dokument nazywa ich „Unsere Hauptleute auf Lawenburg und Bütow”. Barokowy kościół zbudowano w latach 1688–1691.

Budowę rozpoczął generał-feldmarszałek Joachim Rüdiger von der Goltz, zmarły w 1688 roku, a dokończyli ją wdowa Eva Elisabeth z domu von Massow i syn Georg Kaspar; mówi o tym dokument na ołowianej tabliczce, znaleziony w gałce wieży przy remoncie w 1888 roku i włożony z powrotem. Trzy dzwony odlał w Gdańsku Absalon Wittwerck w 1688 roku; rekwizycję dzwonów przetrwał tylko największy. Hełm wieży nałożono w połowie XVIII wieku.

Dawnym cmentarzem wsi był teren wokół starego kościoła na wzgórzu Ephkenberg, gdzie na początku XX wieku urządzono plac targowy i gimnastyczny. W tym kościele, rozebranym po wzniesieniu obecnego, była krypta rodu von Puttkamer. Matrykuła kościelna z 1730 roku opisuje ją jako otwartą, z ograbionymi cynowymi trumnami; patron kazał ją wtedy zabić deskami, a spadkobiercy Puttkamerów skarżyli się w 1736 roku, że stary kościół z grobami ich rodu popadł w ruinę po wzniesieniu nowego.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku kościół w Trzebielinie był filią Cetynia (Zettin) w synodzie słupskim, a przypisane były do niego majątki Neuhof, Wussoftke i Flieshof.

W 1888 roku patron, kapitan von Puttkamer, ufundował świątyni witraże. W 1894 roku utworzono tu wikariat, a dokumentem z 26/27 lutego 1900 roku, ze skutkiem od 31 marca, gmina wyszła ze związku z Cetyniem i dostała własną posadę proboszcza — bez plebanii, której wtedy jeszcze nie było. Powstała parafia ewangelicka w Trzebielinie w superintendenturze bytowskiej, obejmująca także Gumieniec.

Według urzędowego organu konsystorza pastor Bublitz odszedł stąd 1 maja 1926 roku do Garrina w okręgu kołobrzeskim, a posada — patronatu prywatnego — została przez to opróżniona. W tym samym roku kościół w Trzebielinie otrzymał z dobrowolnych ofiar gminy nowy dzwon C oraz nowe piszczałki prospektowe do organów. Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 1824 dusze i kaplicę w Gumenz. Pastorem był Heinrich Runkel.

Obsadę parafii w ostatnich latach przed wojną podaje urzędowy organ konsystorza: wikariusz Kurt Rhode, który dotąd pełnił tu służbę, objął urząd pastora z dniem 1 kwietnia 1939 roku. W 1939 roku gmina liczyła 1167 mieszkańców w 303 gospodarstwach. Wieś zajęła Armia Czerwona 6 marca 1945 roku.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Według inwentarza zabytków z 1934 roku kościół był dawną filią Dretynia (Treten), a opis Brüggemanna z 1784 roku i dokument z 1900 roku łączą go z Cetyniem.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 809; „Kirchliches Amtsblatt des Evangelischen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1926; „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern”, rocznik 1939; „Der Kreis Rummelsburg. Ein Heimatbuch”, wyd. Heimatkreisausschuss Rummelsburg; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, cz. II: „Regierungsbezirk Köslin”, Stettin 1912, s. 80, 82; J. Kohte, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Köslin”, t. III: „Die Kreise Schivelbein, Dramburg, Neustettin, Bublitz und Rummelsburg”, Stettin 1934, s. 121–122; rejestr zabytków województwa pomorskiego, numer A-169; „Die Geschichte des Kirchbaus in Treblin um 1688. Bericht aus dem Nachlaß von Hauptmann a. D. Georg Henning von Puttkamer-Treblin”, odbitka z „Zeitung für Ostpommern”, Słupsk [1938]; A. Wichmann, „Von Kirchen und Pastoren. Treblin”, w: „Der Kreis Rummelsburg. Ein Heimatbuch”, 1938 (przedruk 1979), s. 562 — wypis z matrykuły kościelnej z 1730 roku; W. Kalusche, „Heimatskunde des Kreises Rummelsburg in Pommern”, Rummelsburg: Otto Hasert, [po 1910]; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 40; R. Cramer, „Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow”, t. I, Königsberg 1858, s. 209 i Beilagen, s. 84, oraz t. II: Urkundenbuch, s. 152, dok. nr 7.