Trzepowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz z XIX wieku leży na zalesionym wzgórzu w Trzepowie; ujmuje go wojewódzka ewidencja zabytków w wykazie gminy Przywidz. W 1986 roku zinwentaryzowano na nim 224 groby i siedem nagrobków, a w 2008 roku uczniowie uporządkowali go w ramach projektu „Ruhe in Frieden”, czyli „spoczywaj w pokoju”. Chowano na nim do połowy XX wieku; dziś jest miejscem pamięci pod opieką szkoły.

Trzepowo — po niemiecku Strippau, po kaszubsku Trzépòwò — leży na Wyżynie Gdańskiej nad Wietcisą, w dzisiejszej gminie Przywidz. Do 1920 roku należało do powiatu kościerskiego (Kreis Berent) i było siedzibą obwodu urzędowego oraz urzędu stanu cywilnego. W latach 1920–1939 należało do powiatu Danziger Höhe w granicach Wolnego Miasta Gdańska; granica z Polską biegła przy Szumlesiu Królewskim. W latach 1939–1945 Trzepowo należało do okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie (Reichsgau Danzig-Westpreußen).

1 maja 1291 roku poświadczeni są tu mnisi ze Strippau. 18 stycznia 1294 roku książę Mściwój II nadał w Słupsku opatowi Mikołajowi z Eldeny Strepowe, Clonow i Privisę na założenie klasztoru. Wizytacja archidiakonatu pomorskiego z 1583 roku wymienia Trepowo wśród wsi biskupiej parafii w Wysinie i notuje, że plebanowi nie płaci się stamtąd prawie nic, choć dawniej dawano po dziesięć szelągów od domu. W 1772 roku był tu królewski folwark i wieś o ludności mieszanego wyznania, z 24 włókami, w tym sześcioma włókami lasu.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Strippau 28 budynków mieszkalnych i 267 mieszkańców, w tym 211 ewangelików i 56 katolików. Wymieniał tu 13 gospodarstw chłopskich i trzy zagrody chałupnicze. W tym podręczniku Strippau figurowało z własnym okręgiem szkolnym. W XIX wieku katolicy podlegali Wysinowi, a ewangelicy parafii w Przywidzu (Mariensee): Harnoch liczył w niej około 4257 dusz i dwadzieścia cztery cmentarze ewangelickie, a Trzepowo wymieniał wśród jej miejscowości szkolnych. Kościoła we wsi nie było; działała tu ewangelicka szkoła jednoklasowa.

W spisie z 1885 roku mieszkało tu 143 ewangelików i dwunastu katolików, w 1892 roku — 256 ewangelików i 42 katolików. Spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku zastał 377 mieszkańców, z których 344 podało niemiecki jako język ojczysty. W tym spisie 314 osób mówiących po niemiecku było wyznania ewangelickiego. W 1913 roku wieś liczyła 455 mieszkańców.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Przywidz (Mariensee) i podaje we wsi 302 ewangelików, a w majątku 65.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Berent, s. 42, poz. 103; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910); „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, Warszawa 1880–1902, hasło „Trzepowo”; „Visitationes archidiaconatus Pomeraniae Hieronymo Rozrażewski Vladislaviensi et Pomeraniae episcopo factae”, wyd. S. Kujot, Fontes Towarzystwa Naukowego w Toruniu I–III, Toruń 1897–1899, s. 46–47 (parafia Wysino); A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, 1890, hasło „Mariensee” w diecezji Karthaus; wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Przywidz (pozycja 172); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 30, pozycja 269; H. Schuch, „Historische Nachrichten über die Landschaft um Berent und die Anfänge ihrer Germanisirung vornehmlich im 13. Jahrhundert”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 10 (1883), s. 99; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 155; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 31.