Trzmielewo — cmentarz ewangelicki

Trzmielewo (po niemiecku Stremlau) to wieś w powiecie człuchowskim (przed 1945 rokiem Kreis Schlochau). Własnego kościoła nie miało; po tutejszych ewangelikach został cmentarz, dziś relikt.

Była to wieś królewska starostwa białoborskiego, sięgająca początkami drugiej połowy XVI wieku. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Stremlau jako wieś. Notował tu 18 domów mieszkalnych i 110 mieszkańców, w tym 102 ewangelików i ośmiu katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Białym Borze; katolicy — do parafii Eickfier; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku notuje w Trzmielewie 169 mieszkańców w 24 domach mieszkalnych i 31 gospodarstwach domowych, w tym 137 ewangelików i 32 katolików. Spis z 1 grudnia 1910 roku notuje we wsi 153 mieszkańców, w tym 113 ewangelików i 40 katolików. Słownik geograficzny podaje dla niej polską nazwę Stremiowo. W tym samym haśle Trzmielewo razem z dobrami Seemühle liczy 939 hektarów, w tym 322 hektary roli i 47 hektarów łąk. Słownik geograficzny odnotowuje we wsi szkołę ewangelicką, a stację pocztową i parafię katolicką wskazuje w Eickfier. Należała do okręgu urzędowego i urzędu stanu cywilnego w Grabowie (Grabau), leżącym w tym samym powiecie.

Przynależność administracyjna wsi zmieniała się: do 1920 roku Prusy Zachodnie z rejencją kwidzyńską, potem Marchia Graniczna Poznań–Prusy Zachodnie (od 1922 roku prowincja) z rejencją pilską, a od 1 października 1938 roku prowincja Pomorze, nadal z rejencją pilską (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen).

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Biały Bór (Baldenburg) i podaje tu 113 ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Trzmielewo — gmina Rzeczenica (BIP); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, hasła Stremlau i Grabau, Kreis Schlochau; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), Kreis Schlochau, s. 54–55, poz. 83; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XI, hasło Stremiowo (niem. Stremlau); „Gesetz über die Gebietsbereinigungen in den östlichen preußischen Provinzen. Vom 21. März 1938”, § 4 i § 13, w: „Kirchliches Amtsblatt der Kirchenprovinz Pommern” 70 (1938), s. 51–53; obwieszczenie konsystorza pomorskiego z 25 października 1938 roku, tamże, s. 197–198; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 144–145; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 78.