Turowo — cmentarz ewangelicki

Turowo, wieś w gminie Miastko, miało własny cmentarz, na którym chowano zmarłych mieszkańców.

Do 1945 roku wieś nazywała się Steinau (po kaszubsku Tùrowò) i leżała w powiecie miasteckim (Kreis Rummelsburg in Pommern), w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Według Emila Gohrbandta („Der Kreis Rummelsburg. Ein Heimatbuch”, 1938) i niemieckiej Wikipedii powstała po 1843 roku jako folwark dóbr Grünwalde, a samodzielną gminą stała się w latach 1901–1908. W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku Steinau figuruje w wykazie miejsc zamieszkanych obwodu dworskiego Grünwalde, dzisiejszych Ról, z 7 domami i 83 mieszkańcami — obok młyna Gewiesener Mühle, folwarku Juliushof, Saaben, młyna saabeńskiego, Rieselei i cegielni.

Spis (strony 164–165, pozycja 75) przypisuje obwód dworski Grünwalde parafii ewangelickiej w Wałdowie i okręgowi urzędowemu Ponickel. Mieszkańcy byli przeważnie ewangelikami, a własnego kościoła wieś nie miała. Wieś liczyła 139 mieszkańców w 1910 roku, 160 w 1925, 158 w 1939. Na początku marca 1945 roku zajęła ją Armia Czerwona. Po wojnie weszła w skład Polski jako Turowo, a niemiecką ludność ewangelicką wysiedlono.

Kościół w Wałdowie po 1945 roku przejęli katolicy; dziś należy on do parafii w Piaszczynie w dekanacie miasteckim.

Karta cmentarza z 30 września 1993 roku opisuje jego stan słowami: „zniszczone mogiły i nagrobki, drzewostan wycięty”. W tej samej karcie datę założenia cmentarza określono na koniec XIX wieku. Cmentarz leżał na wschód od wsi przy drodze leśnej, na niewielkim wyniesieniu wśród lasu, a z dawnego drzewostanu pozostały tylko cztery drzewa — trzy świerki i brzoza. Naliczono wtedy pięć nagrobków wolno stojących i dwadzieścia pięć mogił, a najstarsze czytelne daty pochówków pochodziły z lat 1907, 1912, 1914 i 1919.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Według szkolnego opracowania z Miastka początki wsi sięgają XVIII stulecia.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Rummelsburg, s. 164–165, pozycja 75, z wykazem miejsc zamieszkanych; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Śladami rodowych majątków ziemskich — miejscowości w gminie Miastko (SP3 Miastko); E. Gohrbandt, „Ortsgeschichte”, w: „Der Kreis Rummelsburg. Ein Heimatbuch”, 1938, hasło „Grünwalde”; Wikipedia niemiecka, hasło „Steinau, Kreis Rummelsburg”; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, t. 1, s. 906 (hasło „Juliushof”) i t. 2, s. 598 (hasło „Rieselei”); karta cmentarza w Turowie, oprac. H. Grecki, 1993 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl).