Unieszynko — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Unieszynku, do 1945 roku Klein Wunneschin, leży w lesie za wsią; założono go w XIX wieku. Jego położenie opisywano różnie: według Marka Drzewieckiego około 400 metrów na wschód od wsi, według opisu FotoExploracji — około 300 metrów na północny wschód, na niewielkim wzniesieniu. Groby, zorientowane na linii wschód–zachód, zajmują teren wielkości mniej więcej 30 na 30 metrów, bez czytelnej granicy i bez ogrodzenia. Starodrzew wycięto, całość zarosły samosiejki. Dwa większe pola grobowe rodzinne są rozkopane, żeliwne krzyże połamano i wywieziono, nie ostała się żadna tablica ani epitafium; zachowało się kilka głazów nagrobnych, kilka podstaw pod krzyże, jedna betonowa tumba bez oznaczeń i resztki żeliwnego ogrodzenia głęboko pod leśną ściółką. Wojewódzka ewidencja zabytków odnotowuje cmentarz jako nieczynny, o bardzo złym stanie nagrobków i drzewostanu.

W latach 1521–1621 majątkiem w Unieszynku dzieliły się rodziny Grubbe, Plochens (zapisywana też jako Plochnitz) i Bialk, a w latach 1804–1824 należał do von Münchowów; część B wykreślono z ksiąg w 1847 roku. W 1784 roku Unieszynko leżało półtorej mili na południowy zachód od Lęborka. Wieś dzieliła się na cztery folwarki pięciu właścicieli; był młyn wodny — razem 11 dymów — znaczne lasy i stawy. Mieszkańcy należeli do parafii w Łebuni (Labuhn).

Unieszynko to wieś dawnego powiatu lęborskiego, przed wojną w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze, z sądem obwodowym w Lęborku. W okresie przedwojennym wieś należała do obwodu urzędowego i okręgu urzędu stanu cywilnego Krępkowice. Słownik geograficzny notuje Unieszyno Małe jako dobra rycerskie w dwóch działach: A i B o powierzchni 463 hektarów, C i D — 309 hektarów. Ostatnim właścicielem części C i D był Paul Moek; w 1902 roku sprzedał majątek związkowi osadniczemu, a należące do niego 350 hektarów rozdzielono na dziewiętnaście mniejszych gospodarstw. Od imienia jego syna Gerharda wzięła nazwę nowa osada Gerhardshöhe, dzisiejsza Karwica.

Po pierwszej wojnie światowej Unieszynko kupił Ernst Dahlmann, urodzony 22 marca 1866 roku w Prusach Zachodnich; jego córka Erika, urodzona 29 października 1907 roku w Garczegorzu, poślubiła w 1934 roku Oskara Lehmanna (1896–1967), który zarządzał majątkiem do wkroczenia wojsk radzieckich.

Własnego kościoła ani kaplicy wieś nie miała. W 1887 roku wizytacja kościelna wykazała, że niektóre wsie parafii w Łebuni mają do swojej świątyni piętnaście kilometrów. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wykazał tu 120 ewangelików, bez katolików; katolicy podlegali parafii w Lęborku, co podaje też zestawienie parafii FamilySearch. W 1890 roku osadzono w Krępkowicach wikariusza podległego pastorowi w Łebuni, a 15 marca 1901 roku wikariat podniesiono do rangi samodzielnej parafii obejmującej Krępkowice, Leśnice, Małoszyce, Unieszyno, Unieszynko i Karwicę. Państwo wyasygnowało 80 tysięcy marek na budowę kościoła w Krępkowicach: kamień węgielny położono 23 lipca 1905 roku, świątynię oddano do użytku 18 września 1906 roku. Patronat sprawował hrabia von der Osten z Janowic.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono, a wieś znalazła się pod administracją polską.

Źródła: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; zestawienie parafii FamilySearch przy haśle „Klein Wunneschin” w serwisie Meyers Gazetteer (meyersgaz.org); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, hasło Krampkewitz, s. 245; Gminny program opieki nad zabytkami gminy Cewice na lata 2015–2018; FotoExploracje (fotoexploracje.manifo.com), „Unieszynko”; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 452; Program Opieki nad Zabytkami Powiatu Lęborskiego na lata 2024–2027 (uchwała nr X/71/2025 z 20 marca 2025 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1084.