Unieszyno — cmentarz ewangelicki

Unieszyno, przed 1945 rokiem Groß Wunneschin, leży w gminie Cewice. Cmentarz założono na skraju wsi, tuż przy drodze. Prowadziło na niego kilka kamiennych stopni, dziś zniszczonych; teren ma około 15 na 30 metrów i porastają go stare dęby, z których jeden uznano za pomnik przyrody. Jedyną wyraźną granicą jest północna: wał ziemny z rowem. Najwięcej pochówków skupia się wzdłuż całej południowej granicy nekropolii. Tuż przy wejściu, spomiędzy krzewów, widać dobrze zachowane ogrodzenie grobu bez tabliczki, a kilka kroków dalej dwa elementy ogrodzenia wyrwane z ziemi wraz z kamieniami. Nagrobki zachowały się stosunkowo dobrze. Nie ostała się żadna tablica z nazwiskiem, lecz betonowe elementy grobów są mało zniszczone, a metalowe krzyże łamano dość wysoko — zwłaszcza w kwaterze dziecięcej.

Cmentarz sprawia wrażenie czystego i zadbanego. Wojewódzka ewidencja zabytków odnotowuje go jako nieczynny, datowany na wiek XIX, o złym stanie nagrobków i drzewostanu.

W 1784 roku Unieszyno leżało dwie mile na południowy zachód od Lęborka. Obok folwarku mieszkali trzej gospodarze i czterech zagrodników; był nasiębierny młyn wodny i kuźnia, a na polach folwark Przerette — razem 17 dymów. Do wsi należało 1256 mórg roli, 199 mórg łąk, 2453 morgi lasu dębowo-bukowego, 296 mórg boru sosnowego, olszyny oraz jeziora Przerette i Schwarzesee. W 1778 roku, razem z udziałami w Krępkowicach i Unieszynku, przyznano tu 23 800 talarów królewskich pieniędzy łaskawych: powstał nowy folwark Brenkenhofsberg, fabryka ochry, cegielnia, wapienniki, młyn do kory i olejarnia.

Wieś należała do parafii w Łebuni (Labuhn).

Przed wojną Unieszyno było dobrami rycerskimi w powiecie lęborskim, w rejencji koszalińskiej, o obszarze 1272 hektarów, z urzędem stanu cywilnego i obwodem urzędowym w Krępkowicach. Według Słownika geograficznego wieś występuje w dokumencie margrabiego Waldemara z 1310 roku, pod nazwą Onezyno. Tuż obok leży mniejsze Unieszynko (Klein Wunneschin), osobna miejscowość.

Słownik geograficzny podaje dla 1885 roku siedemnaście domów i 246 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujmuje Unieszyno w dziale obwodów dworskich (strona 190, pozycja 95) i zapisuje 238 ewangelików, bez żadnego katolika. W tym spisie nie ma gminy wiejskiej o tej nazwie. Według tego spisu katolicy podlegali parafii w Lęborku, a ewangelicy parafii w Łebuni (Labuhn).

Według Drzewieckiego kościół w Krępkowicach zawdzięcza powstanie wizytacji z 1887 roku, która wykazała, że niektóre miejscowości tej parafii leżą do piętnastu kilometrów od kościoła; w 1890 roku osadzono w Krępkowicach wikariusza, a 15 marca 1901 roku tamtejszy wikariat stał się samodzielną parafią, obejmującą także oba Unieszyna.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasła Unieszyno — Groß Wunneschin i Krępkowice — Krampkewitz; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XII, hasło Unieszyno; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (strona 190, pozycja 95); „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1901; Gminny Program Opieki nad Zabytkami gminy Cewice na lata 2015–2018, rozdział 6.3.10; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1084.