Warblewo — cmentarz ewangelicki

Warblewo miało kilka cmentarzy; w źródłach nie znaleziono kościoła we wsi. Monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego, opierając się na mapach z dwóch stuleci, rozróżnia trzy. Najstarszy, oznaczony na mapie dziewiętnastowiecznej, leży na skraju lasu na południe od wsi, po zachodniej stronie drogi ku Krzywaniowi; wiodła do niego aleja kasztanowców, a cmentarz obsadzono najpewniej świerkami. Od wschodu czytelne są na nim dwa rzędy grobów, a wśród nich znaleziono marmurową tablicę z inskrypcją wskazującą pochówek z 1907 roku. Dwa kolejne, widoczne dopiero na mapach dwudziestowiecznych, założono na północ od zabudowań, po wschodniej stronie drogi ku Warblewku. Na tym z nich, który leży najdalej na północ, stoi kaplica grobowa.

Warblewo — po niemiecku Warbelow, a w dokumencie z 1478 roku Verbelow — leży około 11 kilometrów na południowy wschód od Słupska. Warblewo należało przed 1945 rokiem do powiatu słupskiego (Landkreis Stolp) w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. W 1784 roku Warblewo liczyło 22 dymy i miało nauczyciela; przy wsi powstała kolonia Neu-Warbelow, a z dóbr płacono 64 talary daniny. Mieszkańcy należeli do parafii w Wieszynie (Veßin) w synodzie słupskim.

Według Ernsta Müllera parafia składała się z czterech miejscowości — Wieszyna, Redzikowa (Reitz), Wielogłów (Vilgelow) i Warblewa — a prawo powoływania duchownego przysługiwało właścicielce dóbr Wieszyno, wdowie po nadleśniczym zmarłym 14 lutego 1797 roku.

Z Warblewem związany był ornitolog Eugen Ferdinand von Homeyer (1809–1889), w latach 1852–1873 właściciel majątku. Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielem majątku rycerskiego Warblewo był Neitzke. W 1879 roku majątek liczył 1081 hektarów i miał gorzelnię parową, młyn wodny i cegielnię. Od 1892 do co najmniej 1928 roku jego właścicielem był Leo Neitzke, porucznik, a później porucznik w stanie spoczynku.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał tu 194 ewangelików w gminie wiejskiej i 307 w obwodzie dworskim, a katolików nie wykazał. Wieś zajęła Armia Czerwona 9 marca 1945 roku, a ludność wysiedlono.

Według inwentaryzacji terenowej z 2020 roku nekropolii było tu prawdopodobnie cztery. Czwartą byłoby miejsce oznaczone na dziewiętnastowiecznych mapach jako Kapelle, czyli kaplica, zapewne rodowa; w latach dwudziestych XX wieku postawiono tam pomnik poległych w pierwszej wojnie światowej. Dziś nie ma śladu ani po kaplicy, ani po pomniku — pozostała kępa drzew na pagórku po lewej stronie drogi wjazdowej. Na cmentarzu na południe od wsi, na skraju lasu, przy alei kasztanowców, inwentaryzacja nie znalazła śladu pochówków poza charakterystyczną roślinnością. Po pierwszej z dwóch dwudziestowiecznych nekropolii po prawej stronie drogi ku Warblewku, leżącej dziś w lesie, niemal nie pozostało śladu, choć zarys granic da się odczytać w terenie.

Na drugiej z nich, na północny wschód od zabudowań, wybudowano w latach dziewięćdziesiątych kaplicę rzymskokatolicką — dziś kościół filialny parafii w Wieszynie; granice cmentarza się nie zachowały. Z pierwotnych nagrobków przetrwały betonowy krzyż Pauliny (1862–1938) i Roberta (1863–1939) Glende, uszkodzony dwudziestowieczny krzyż żeliwny oraz fragmenty ażurowego krzyżyka dziecięcego. W 2000 roku ustawiono tu granitowy obelisk (w opisie wystawy: głaz narzutowy) z polsko-niemiecką inskrypcją ku pamięci dawnych mieszkańców.

Źródła: P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 193; „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk. Inwentaryzacja — rewaloryzacja — upamiętnienie”, wystawa Stowarzyszenia „Słupia”, tekst A. Stachowiak, Swołowo 2020 (program NID „Wspólnie dla dziedzictwa”); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Warblewo — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013, hasło Warblewo (s. 194–195); E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 481–482; J. Dąbrowski, „Warblewo — Warbelow”, serwis „Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim” (cmentarze.slupsk.pl); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1014–1015; „Pommersches Güter-Adressbuch”, Stettin 1892, s. 164–165; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 180; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 177.