Warlubie — dawny kościół ewangelicki (Warlubien, 1894–1895)

Warlubie, po niemiecku Warlubien, leży w dzisiejszym powiecie świeckim w województwie kujawsko-pomorskim. Agathon Harnoch w kronice z 1890 roku podaje, że parafię Warlubien założono 22 stycznia 1890 roku, a nabożeństwa odprawiano w kolejowej szopie towarowej i w szkołach w Buschin i Krusch. Pierwszym administratorem parafii był według niego von Hülsen, a parafia liczyła około 1800 dusz.

Piotr Birecki, korzystając z księgi inwentarzowej parafii, podaje jako dzień powołania parafii 29 stycznia 1890 roku. Pisze, że rok później zaczęto starać się o zakup działki von Bareela, a koszt budowy kościoła bez wieży oszacowano na 35 000 marek; 7550 marek dało Towarzystwo Gustawa Adolfa, a 2300 marek zebrali sami mieszkańcy. Budowę prowadzili według niego powiatowy inspektor budowlany Koeppen i technik Trabandt.

Berliński „Der Reichsbote” z 29 czerwca 1894 roku, w sprawozdaniu z jubileuszu pięćdziesięciolecia Głównego Towarzystwa Gustawa Adolfa prowincji brandenburskiej w Poczdamie, odnotował, że pastor Ritter z Poczdamu, z delegacjami poczdamskiego kobiecego Towarzystwa Gustawa Adolfa i dzieci z dwóch miejscowych szkół, przekazał dar tysiąca marek na organy kościoła w Warlubiu. Kamień węgielny położono według Bireckiego 4 czerwca 1894 roku, a budynek obliczono na 337 miejsc siedzących. Ten sam autor podaje, że w 1904 roku parafia otrzymała wsparcie na budowę wieży, a w 1913 roku planowano rozbudowę kościoła. „Der Reichsbote” z 4 stycznia 1913 roku w wykazie miejscowości, w których wznosi się nowe kościoły, podał przy Warlubiu rozbudowę.

„Der Reichsbote” z 6 sierpnia 1895 roku zamieścił korespondencję z Warlubia o poświęceniu kościoła 29 lipca 1895 roku. Uroczystość rozpoczęło nabożeństwo pożegnalne w domu modlitwy urządzonym w kolejowej szopie towarowej, która przez ponad sześć lat służyła gminie za miejsce nabożeństw. Pochód przeszedł stamtąd do nowego kościoła; mowę poświęcenia wygłosił generalny superintendent Döblin, a kazanie — pastor von Hülsen. Gazeta opisała kościół jako solidną budowlę w stylu romańskim, wzniesioną przez mistrza murarskiego Laua z Nowego; budowę umożliwiły królewski dar w wysokości 10 000 marek i dalsze wsparcie w wysokości około 23 000 marek, w którym szczególny udział miało Towarzystwo Gustawa Adolfa. Cesarzowa ofiarowała Biblię ołtarzową.

W prezbiterium umieszczono trzy witraże z Narodzeniem, Ukrzyżowaniem i Zmartwychwstaniem Chrystusa oraz obraz Złożenia do grobu, a organy zbudowała firma Schlag und Söhne ze Świdnicy. Krótką wiadomość o poświęceniu podała też „Gladbacher Volkszeitung” z tego samego dnia: w korespondencji z Poznania z 3 sierpnia, za pismami polskimi, napisała, że nowy kościół protestancki w Warlubiu poświęcono w minionym tygodniu.

Losów kościoła po 1945 roku źródła nie podają.

🟡 Daty się różnią. Agathon Harnoch podaje założenie parafii 22 stycznia 1890 roku, a Piotr Birecki — 29 stycznia 1890 roku. Birecki datuje poświęcenie kościoła na 29 czerwca 1895 roku, a korespondencja z Warlubia w „Der Reichsbote” z 6 sierpnia 1895 roku — na 29 lipca 1895 roku: „Der 29. Juli war für die Kirchgemeinde Warlubien ein Tag hoher Freude”.

Źródła: A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 539; P. Birecki, „Ewangelickie budownictwo kościelne w Prusach Zachodnich. Relacje między państwem a Kościołem ewangelicko-unijnym”, Toruń 2014, s. 151, przypis 357 (za: Lagerbuch für die evangelische Kirchengemeinde Warlubien, Evangelisches Zentralarchiv w Berlinie, Bestand 507, sygnatura 5066); „Der Reichsbote” (Berlin), 29 czerwca 1894 roku, s. 12; „Der Reichsbote” (Berlin), 6 sierpnia 1895 roku, s. 9–10; „Gladbacher Volkszeitung”, 6 sierpnia 1895 roku, s. 2; „Der Reichsbote” (Berlin), 4 stycznia 1913 roku, s. 10 (wszystkie: Deutsches Zeitungsportal).