Wieczywno — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki leżał w dzisiejszym Wieczywnie, osadzie leśnej w gminie Lipnica w powiecie bytowskim, przy drodze wiodącej od szosy Bytów–Człuchów do leśniczówki. Mierzył 30 metrów wzdłuż drogi i około 65 metrów w kierunku południowym, czyli około 2000 metrów kwadratowych; ogrodzenie stanowiły gęsto sadzone świerki. Benedykt Reszka uważa go za najstarszy cmentarz ewangelicki na Gochach.

Osada zawdzięcza swój początek hucie szkła, którą w 1788 roku uruchomił tu — jak pisze Reszka — niejaki Piwonka, rodem z Czech. Zakład stanął na gruntach Borowego Młyna i stąd wzięła się jego pierwsza nazwa: „Heydemühlsche Glashütte”, czyli Borowomłyńska Huta Szkła; nie znano jeszcze wtedy ani nazwy Wieczywno, ani późniejszej Ferdinandshof. Wokół huty wyrosła osada licząca około 150 mieszkańców, w większości szklarzy sprowadzonych z krajów niemieckich wraz z rodzinami — pierwsza większa grupa ewangelików na Gochach. Nosili między innymi nazwiska Krüger, Jacob, Krause, Grennert, Braune, Falck, Dremmel, Gutzman i Trapp. Huta pracowała, jak podaje Reszka, do lat sześćdziesiątych XIX wieku.

W 1883 roku mieszkało tu 19 ewangelików. Wieczywno należało wtedy do powiatu człuchowskiego w Prusach Zachodnich, a po traktacie wersalskim znalazło się w granicach Polski; większość tutejszych ewangelików wyjechała wówczas na zachód.

Cmentarz założyli sami hutnicy, bo w najbliższej okolicy nie było gdzie chować zmarłych. Spoczęli tu robotnicy huty ze swoimi bliskimi, a także ewangeliccy leśnicy z okolicznych obwodów. Edmund Hapka, który pamiętał to miejsce, podaje, że cmentarz założono w 1790 roku, że miał około 20 arów i ponad 200 grobów. Ostatniego pochówku dokonano po pierwszej wojnie światowej — zgodnie podają to Hapka i, według relacji Alfonsa Kiedrowskiego, Reszka; grzebano leśniczego z sąsiedniego obwodu. W dwudziestoleciu międzywojennym o groby dbano, a w 1945 roku cmentarz był w dobrym stanie, z licznymi żeliwnymi krzyżami i tablicami nagrobnymi. W latach późniejszych, z braku opieki, cmentarz stopniowo niszczał. W relacji Hapki żeliwne krzyże, stojące jeszcze w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, zabrali potem złomiarze.

Przed likwidacją, według relacji Romana Prilla i Edmunda Reszki z Upiłki, było tu 80–100 mogił, wiele z tablicami i żeliwnymi krzyżami. W 1976 roku Nadleśnictwo w Osusznicy kazało usunąć drzewa, teren zaorać i posadzić las. Mimo zaorania zachowały się dwa zaniedbane groby, przy drodze, po prawej stronie, między szosą a leśniczówką.

Źródła: B. Reszka, „Ewangelicy na Gochach”, Borowy Młyn — Rumia 2008, s. 47, 89, 165–166; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); polskaniezwykla — Wieczywno, huta szkła 1788–1860; Głos Pomorza — XIX-wieczne huty szkła (cytuje Reszkę) [kopia archiwalna 2006-12-13]; E. Hapka, „Kaszubskie Wieczywno”, „Zeszyty Chojnickie” 39 (2023), s. 85–86.