Wielka Wieś — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Wielkiej Wsi (Großendorf) założono wśród upraw leśnych na wschód od zabudowań i wydzielono na planie prostokąta. Cały teren pozbawiono starodrzewu, a granice przestały być czytelne. Stoi tu dziś pomnik z napisem „W hołdzie bezimiennym Polakom pomordowanym przez okupanta (…)”, a nieopodal jest dół z pozostałościami kamieni nagrobnych z cmentarza. Wśród nich leży potłuczony granitowy krzyż z pochówku z 1943 roku.

Wielka Wieś, po niemiecku Großendorf, w formie dolnoniemieckiej Grotendorp, a w starszych zapisach Zarrentin, Sarrentin i Czarrentin, była wsią z majątkiem rycerskim w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. W 1779 roku Wobeser wymieniał ją wśród miejscowości parafii główczyckiej, w których Kaszubi mieszkali przemieszani z nielicznymi rodzinami niemieckimi, a Tetzner u schyłku XIX wieku zaliczał ją do wsi kaszubskich. W 1784 roku Wielka Wieś liczyła 23 dymy i miała nauczyciela.

Własnego kościoła wieś nie miała; świątynia parafialna stała w Główczycach, gdzie według Tetznera nabożeństwa w miejscowej mowie, którą nazywa on kaszubską, ustały w 1886 roku; w innym miejscu tej samej pracy podaje on rok 1887. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku notuje Wielką Wieś w dwóch wierszach: gmina wiejska liczyła 256 ewangelików, obwód dworski dalszych 133; katolików nie zapisano w żadnym z nich.

Ludność przed 1945 rokiem była ewangelicka — w 1925 roku mieszkało tu siedmioro katolików — i należała do parafii w Główczycach (Kirchspiel Glowitz), w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto, liczącej w 1940 roku 6228 wiernych. W 1925 roku obszar dworski miał 136 mieszkańców, w 1939 roku wieś liczyła 553 osoby w 102 gospodarstwach domowych.

Wieś zajęła Armia Czerwona 9 marca 1945 roku, a ludność niemiecką wysiedlono. Kartoteka dawnych mieszkańców Pomorza (Heimatortskartei) odnotowała później 256 z nich w Republice Federalnej Niemiec i 92 w Niemieckiej Republice Demokratycznej.

Gminny program opieki nad zabytkami gminy Główczyce na lata 2024–2027 wymienia go w ewidencji konserwatorskiej jako cmentarz ewangelicki z XIX wieku.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 170, poz. 34 i s. 178, poz. 205; Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — gmina Główczyce (cmentarze.slupsk.pl); K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Wielka Wieś, s. 91; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, 1989, hasło Großendorf; Franz Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899, s. 29, 72, 126 i 157–158; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Główczyce na lata 2024–2027 (uchwała nr XVII/137/25 z 28 sierpnia 2025 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 970.