Wierciny — cmentarz ewangelicki

Wierciny leżą na Żuławach, w gminie Nowy Dwór Gdański. Gminny program opieki nad zabytkami podaje, że cmentarz założono pod koniec XIX albo na początku XX wieku, a karta cmentarza z 1985 roku datuje go na pierwszą ćwierć XX wieku i określa jako dawniej ewangelicki. Mapy otwartoźródłowe oznaczają go jako dawny cmentarz ewangelicki. Ewidencja zabytków, wojewódzka i gminna, notuje ten obiekt samą nazwą wsi i słowem „cmentarz”, bez wyznania, bez datowania i bez numeru działki.

Na arkuszu Messtischblattu z 1918 roku miejsce cmentarza wypada w osadzie Wolfsdorf i. Niederung, obok podpisanego na mapie zboru baptystów. Ten sam arkusz około kilometra dalej podpisuje osady Horsterbusch i Hakendorf-Robach. Karta cmentarza z 1985 roku podaje jako dawną nazwę miejscowości Wolfsdorf, a redakcja „Wieści Żuławskich” wiąże Wierciny z nazwami Wolfsdorf i Hakendorf-Robach. Państwowy rejestr nazw geograficznych umieszcza dzisiejsze Wierciny na rozdrożu między Krebsfelde a Horsterbuschem.

W spisie powszechnym z 1 grudnia 1910 roku Wolfsdorfniederung figuruje w powiecie elbląskim jako obwód dworski w grupie Elbinger Territorium, osobno od Wolfsdorfhöhe. Liczył 57 domów i 419 mieszkańców, wszystkich mówiących po niemiecku: 320 ewangelików, 8 katolików i 91 osób zapisanych łącznie jako inni chrześcijanie albo osoby innego lub nieokreślonego wyznania. Ewangelicy należeli do parafii Neuheide, której kościół stał w Jegłowniku, a katolicy do parafii w Fiszewie, w powiecie malborskim.

Karta cmentarza z września 1985 roku ocenia go słowami: „Stan ogólny dość dobry”. Cmentarz leżał wtedy w połowie długości wsi, odsunięty nieco na zachód, na skraju pól, a od południa polna droga oddzielała go od czynnego cmentarza katolickiego; zachowało się siedem wolnostojących nagrobków, a najstarszy zachowany nagrobek pochodził z 1939 roku. W 1985 roku stały tu też brama i wymagająca remontu kostnica, do której od bramy wiodła aleja lipowa. Karta podaje powierzchnię 0,40 hektara i zapisuje: „Cmentarz nigdy nie był w całości wykorzystany”. Andrzej Bohdan Krupa, powołując się na pismo z 8 lutego 1958 roku, podaje, że kompleks duszpasterski w Wiercinach stanowiły świątynia poewangelicka, plebania dawnej gminy baptystycznej oraz dwa cmentarze; autor nie podaje, do kogo cmentarze należały.

Źródła: gminny program opieki nad zabytkami gminy Nowy Dwór Gdański; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, zeszyt II: rejencja gdańska, Berlin 1912 (spis z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Elbing, s. 24–25; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, red. E. Uetrecht, Leipzig 1912–1913; Messtischblatt 1:25 000, arkusz 1881 Zeyer, wydanie 1918; Państwowy rejestr nazw geograficznych — Główny Urząd Geodezji i Kartografii, usługa wyszukiwania miejscowości; openstreetmap.org; karta cmentarza w Wiercinach, oprac. D. Rekowska, 1985 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); korespondencja z redakcją „Wieści Żuławskich”, 3 listopada 2026 roku; A. B. Krupa, „Cyganie w Cyganku, czyli administracja państwowa wobec greckokatolickiej placówki duszpasterskiej w powiecie nowodworskim w województwie gdańskim w latach 1952–1956”, „Echa Przeszłości” XXV/2, 2024, s. 165.