Wieszyno — cmentarz ewangelicki

W Wieszynie (po niemiecku Vessin) są dwa cmentarze: parafialny, przykościelny, i rodowy. Cmentarz przykościelny to wieloboczny teren wśród pól na południowo-zachodnim skraju wsi, wokół wiejskiego kościoła — gotyckiej świątyni z masywną wieżą, zbudowanej z kamienia polnego i cegły. Opis parafialny datuje ją na XV wiek, katalog cmentarzy powiatu słupskiego — na XIV. Kościół figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-342 na mocy decyzji z 28 kwietnia 1964 roku; wykaz opisuje go jako „kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem bł. Urszuli, XV, XVIII”. Karl-Heinz Pagel podaje, że mały, malowniczy kościół wznosił się na wiejskim cmentarzu, otoczony pięknymi starymi drzewami.

Parafia ewangelicka powstała w czasach Reformacji i obejmowała między innymi Redzikowo, Niedarzyno, Wielogłowy i Warblewo. Listę tutejszych duchownych Ernst Müller otwiera nazwiskami z czasów Reformacji: Martin Harder (poprawka Müllera, s. 583; w wykazie: Bildekemacher), Andreas Lucht zwany Aurifaber, Anton Potter, Fabian Mäß, wzmiankowany w 1558 roku pod przydomkiem Bibliopega, i Johann Friese. W XVIII wieku patronat sprawowali von Bandemerowie. Adrian Matthias Klatt, według Ernsta Müllera powołany 10 lipca 1759 roku na pomocnika swojego poprzednika, sprawował urząd krótko: z powodu sporów z patronem, pułkownikiem von Bandemer, miał zostać pozbawiony stanowiska, ale już w październiku 1759 roku odszedł z niego dobrowolnie.

Po nim Müller wymienia Wernera Heinricha Zeysego, pastora w latach 1761–1763, a dalej Heinricha Christiana Friedricha Richardiego, którego 11 marca 1763 roku powołał pułkownik Friedrich Asmus von Bandemer.

W 1784 roku Wieszyno liczyło 22 dymy; mieszkali tu pastor i zakrystian, do dóbr należał folwark Miß albo Müsse, a rolę marglowano. Kościół był macierzysty w synodzie słupskim; należały do niego Redzikowo, Warblewo i Wielogłowy. Ernst Müller podaje, że prawo obsadzania parafii (kolacja) przysługiwało właścicielce dóbr, wdowie po zmarłym 14 lutego 1797 roku wyższym urzędniku leśnym Prus Zachodnich (Oberforstmeister), a patronat — właścicielom Wieszyna i Redzikowa.

Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielem majątku rycerskiego Wieszyno był Mach, mieszkający w Strzelinie, po niemiecku Groß Strellin. W XX wieku patronat należał do rodzin von Goerne z Wieszyna i Arnold z Redzikowa. Parafia w Wieszynie należała do okręgu kościelnego Stolp-Stadt i podlegała patronatowi prywatnemu. W 1928 roku pastor Kühl z Wieszyna głosił kazania w Słupsku — w niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego i w drugą niedzielę adwentu. Posadę ogłoszono jako wolną od 1 października 1929 roku, gdy dotychczasowy duchowny przeszedł na inne probostwo.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 1200 dusz. Pastorem był Martin Reinke.

Cmentarz rodowy leży w dębowym gaju, na niewielkim wzniesieniu, około stu metrów na wschód od parafialnego; spoczywają na nim członkowie rodu von Goerne, dwudziestowiecznych właścicieli wsi. Stoją tam trzy duże granitowe obeliski z inskrypcjami. Czwarty, upamiętniający porucznika Wilhelma von Goerne, poległego w 1914 roku, skradziono w ostatnich latach.

Po wojnie z cmentarza przykościelnego usunięto nagrobki i wycięto część drzewostanu. Dziś jedna jego część pozostaje zieloną przestrzenią, druga służy jako czynny cmentarz katolicki wokół świątyni przejętej przez katolików. Pozostał tu żeliwny krzyż Marie Manzeck z domu Strider z 1924 roku, uzupełniony w 1966 roku tablicą nowego pochówku, oraz wykorzystana wtórnie ozdobna żeliwna tabliczka. Przy ogrodzeniu leżą drobne fragmenty płyt i krzyży; w całości zachowała się płyta należąca do Anny Ventzke z domu Paschelke, zmarłej w 1927 roku. W części południowo-wschodniej ocalały liczne podstawy pod żeliwne krzyże i zarysy grobów. Katalog cmentarzy powiatu notuje tu dwa krzyże żeliwne, starszy z 1875 roku, a monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego — kilka krzyży żeliwnych widzianych w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, z inskrypcjami z 1900 i 1847 roku.

Źródła: P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 193; „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk. Inwentaryzacja — rewaloryzacja — upamiętnienie”, wystawa Stowarzyszenia „Słupia”, tekst A. Stachowiak, Swołowo 2020 (program NID „Wspólnie dla dziedzictwa”); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku nr 12/2025; Krystyna Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 197; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Vessin; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1011; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 176; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, cz. II, Stettin 1912, s. 481–482, 583 (hasło Vessin).