Dziedzictwo › Katalog › Wiklino

Cmentarz · powiat słupski

Wiklino — cmentarz ewangelicki

niem. Beckel

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Beckel
Miejscowość
Wiklino, gm. Słupsk
Dawny powiat
Landkreis Stolp (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
słupski
Parafia ewangelicka
Kirchspiel Freist (pol. Wrzeście), Kirchenkreis Stolp-Altstadt, Kościół Ewangelicko-Unijny (Ewangelicki Kościół Unii Staropruskiej), Prowincja Pomorze
Po 1945
pozostał cmentarzem
Dziś
Cmentarz ewangelicki (nieczynny)
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Cmentarz ewangelicki w Wiklinie leży w północnej części wsi, po północnej stronie drogi ku Wrześciu, i — tak jak pierwotnie — sąsiaduje z zabudowaniami. Granice wyznacza starodrzew, a do cmentarza prowadzi krótka alejka, przy której stoi dziś tablica z napisem „CMENTARZ EWANGELICKI / FRIEDHOF”. Według portalu cmentarze.slupsk.pl cmentarz leży około pięciuset metrów na północ od centrum, po lewej stronie drogi do Żoruchowa.

Według monografii dawnych cmentarzy powiatu słupskiego założono go w XIX wieku i powiększono na początku XX. W tej samej monografii odczytano to z kształtu założenia: dziś jest to wydłużony prostokąt, którego część północną stanowi owo powiększenie. W południowo-zachodnim narożniku stał budynek, po którym pozostały fundamenty; według monografii i źródeł kartograficznych była to przypuszczalnie kaplica cmentarna z czerwonej cegły, kryta dachówką karpiówką.

Cmentarz był czynny w 1872 roku: najstarszy czytelny pochówek to grób Anny Ruch, zmarłej w listopadzie tego roku. Poza roślinnością i bluszczem zachowały się nieliczne relikty: płyta nagrobna z drugiej połowy XIX wieku i płyta upamiętniająca Michaela Zessina, zmarłego w 1874 roku. Poza tym zachowały się krzyże żeliwne, w tym ozdobny, z porcelanowymi tabliczkami.

Wiklino, do 1945 roku Beckel, leżało w powiecie słupskim (Kreis Stolp), w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Należało do najstarszych poświadczonych wsi powiatu: w 1281 roku Mściwój II przekazał je klasztorowi w Białobokach na uposażenie słupskich norbertanek; później było lennem rodu von Bandemer. W 1784 roku Wiklino było wsią chłopską należącą do dóbr Kukowo (Kukow). Liczyło 18 dymów i miało nauczyciela; mieszkańcy należeli do parafii we Wrześciu (Freist) w synodzie słupskim. Własnego kościoła we wsi nie było.

Ludność była ewangelicka i należała do parafii Freist — dziś Wrzeście — w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto, w Kościele Unii Staropruskiej. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zastał tu 354 ewangelików i ani jednego katolika; jak podaje Pagel, w 1939 roku wieś liczyła 319 mieszkańców i 53 gospodarstwa rolne.

Karl-Heinz Pagel podaje, że 8 marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona. Około trzech tygodni później nakazano opuszczenie wsi; mieszkańcy wrócili przed końcem wojny. Od września 1946 roku do czerwca 1947 roku wywożono ich przez Słupsk (Stolp); zostało dwóch Niemców. W RFN odnaleziono 153 dawnych mieszkańców, w NRD 98. Straty: 24 poległych, 16 zmarłych cywilów, 37 zaginionych. Pagel podaje też, że w 1932 roku w jednoklasowej szkole nauczyciel Groth uczył 68 dzieci.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono (w latach 1946–1947), a cmentarz przestał służyć pochówkom.

Źródła: „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk. Inwentaryzacja — rewaloryzacja — upamiętnienie”, wystawa Stowarzyszenia „Słupia”, tekst A. Stachowiak, Swołowo 2020 (program NID „Wspólnie dla dziedzictwa”); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013, hasło Wiklino; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 387–389; „Wiklino — Beckel”, cmentarze.slupsk.pl; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie. Wrzeście”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 9 (286)/2026, s. 16; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 942.

Położenie: 54,5573° N, 17,1381° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie ze zbioru autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; do zbioru M. Drzewieckiego punkt trafił od innej osoby, której autor nie potrafi dziś wskazać (list z 12 października 2026 roku))

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Wiklino — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim
  3. Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895, Kreis Stolp
  4. K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013
  5. „Zapomniane cmentarze Gminy Słupsk. Inwentaryzacja — rewaloryzacja — upamiętnienie”, Stowarzyszenie „Słupia”, Swołowo 2020
  6. Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie. Wrzeście”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 9 (286)/2026, s. 16
  7. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 942

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0703
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.