Wiosło Małe — cmentarz ewangelicki

Wiosło Małe — po niemiecku Klein Wessel — leży w gminie Gniew, w powiecie tczewskim, na lewym brzegu Wisły. Razem z Wiosłem Wielkim tworzyło dawniej jedną gminę wiejską o powierzchni 17 hektarów, z czego siedem stanowiła rola, a pięć las; przed 1920 rokiem należała ona do powiatu kwidzyńskiego. Utrzymywano się tu z wody: w topografii Friedricha Goldbecka z 1789 roku Wiosło figuruje jako wieś rybacka z karczmą, o 17 dymach.

Wizytacja biskupa Rybińskiego z 1780 roku naliczyła we wsi 44 katolików i 31 ewangelików. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku objął obie wsie jednym wierszem: 209 mieszkańców w 25 domach — 101 mężczyzn i 108 kobiet — w tym 165 katolików i 44 ewangelików; Wiosło Wielkie miało wtedy 14 domów i 135 mieszkańców, Wiosło Małe 11 domów i 74 mieszkańców. Ewangelicy należeli wówczas do parafii w Nowem, katolicy do parafii w Pieniążkowie. W spisie z 1 grudnia 1905 roku Wiosło Małe liczyło 10 zamieszkanych domów i 53 mieszkańców, a parafią ewangelicką był Gniew.

Po tutejszych ewangelikach pozostał cmentarz, który wojewódzka ewidencja zabytków wymienia jako dawny cmentarz ewangelicki. Spis kart cmentarzy podaje przy karcie z 30 września 1985 roku datę zamknięcia: po 1945 roku. W najbliższym sąsiedztwie ewidencja wymienia osobno dwa dalsze obiekty: dawny cmentarz ewangelicki w lesie na skraju Widlic oraz relikty pomnika nagrobnego Gottlieba Schmidta na pograniczu obu wsi.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków województwa pomorskiego, karta gminy Gniew; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIII, hasło Wiosło; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, s. 80–81, poz. 120 (odczyt ze skanu); Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, Heft II: Provinz Westpreußen, spis z 1 grudnia 1905 roku, Berlin 1908, s. 88–89, przypis do pozycji 147; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie).