Dziedzictwo › Katalog › Wiszno

Cmentarz · powiat słupski

Wiszno — cmentarz ewangelicki

niem. Vieschen (hist. też Vissen)

Rodzaj
cmentarz poewangelicki
Nazwa niemiecka
Vieschen (hist. też Vissen)
Miejscowość
Wiszno, gm. Damnica
Dawny powiat
Landkreis Stolp (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
słupski
Parafia ewangelicka
Kirchspiel Dammen (Damno), Kirchenkreis Stolp-Altstadt — kościół parafialny w Dammen, w Vieschen tylko cmentarz
Po 1945
zdewastowany
Dziś
Cmentarz poewangelicki w ruinie
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Okolica na dawnej mapie — położenie samego obiektu jest przybliżone. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Cmentarz ewangelicki w Wisznie leży na płaskim terenie, około 400 metrów na wschód od ostatnich zabudowań Bobrownik. Na mapach dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych przedstawiono go jako niewielkie, ogrodzone założenie na planie kwadratu, o powierzchni około 1200 metrów kwadratowych. Cmentarz powiększono ku wschodowi, do mniej więcej 2400 metrów kwadratowych. Granicę między starszą a nowszą częścią wyznacza rząd świerków, każdy dodatkowo podkreślony wałem ziemno-kamiennym. Groby w starszej części zorientowano na osi wschód–zachód.

W 1784 roku Wiszno liczyło 22 dymy; był tu młyn zwany die Weißmühle, a z dóbr płacono 68 talarów daniny przeznaczonej na pensje wiejskich nauczycieli. Wiszno leżało w synodzie słupskim.

Zachowało się 30 granitowych podstaw krzyży żeliwnych, siedem betonowych obramowań mogił i nasadzenia klonów. Wśród kamiennych pozostałości nagrobków jest niewielka granitowa stela z nieczytelną inskrypcją. Ostatniego pochówku dokonano w marcu 1947 roku. Według stanu z 2014 roku cmentarz jest nieczynny, a jego południowa granica — uszkodzona.

Wiszno — po niemiecku Vieschen, dawniej też Vissen — było wsią z majątkiem w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. Majątkiem władały między innymi rodziny von Wobeser, von Schwerin od 1735 i von Schmude od 1752. W spisie z 2 grudnia 1895 roku zapisano tu 399 ewangelików, a w 1925 roku naliczono we wsi dwoje katolików. Wieś należała do parafii ewangelickiej w Damnie, w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto; własnego kościoła nie miała. Mieszkańców było 398 w 1910 roku, a 17 maja 1939 roku — 341 w 82 gospodarstwach.

Wieś zajęły bez walki wojska sowieckie 9 marca 1945 roku, a ludność niemiecką stopniowo wysiedlono.

Gdy w 1752 roku wdowa Anna Sophia von Schwerin sprzedawała majątek Wiszno, po niemiecku Vieschen, zastrzegła sobie i swoim potomkom na wieczne czasy kryptę grobową dziedziców Wiszna (Vieschensche Gewölbe) w kościele w Damnie.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 1012; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim — Miejscowości (cmentarze.slupsk.pl, hasło Wiszno); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, s. 174, poz. 136; Karl-Heinz Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, 1989, hasło Vieschen; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Wiszno, s. 41; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1011–1012.

Położenie: 54,5262° N, 17,3466° E — pomorskie Pokaż w atlasie →

⚠ Pochodzenie współrzędnych nieudokumentowane. (cmentarze.slupsk.pl (gmina Damnica, Wiszno): „N 54,526245 E 17,346614”; NID 694641 11 m obok)

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim – Miejscowości
  3. Pruski spis powszechny z 2 XII 1895 (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern), Kreis Stolp, s. 174 poz. 136
  4. K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, 2013
  5. K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Vieschen, s. 993
  6. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 1012
  7. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1011–1012

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0532
Stan weryfikacji
wymaga sprawdzenia w terenie
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.