Wola-Sosenka — cmentarz ewangelicki

Wola-Sosenka, po niemiecku Wolla, to osada śródleśna w gminie Kwidzyn, w powiecie kwidzyńskim. Cmentarz leży w lesie, po północnej stronie drogi z Ośna do Woli-Sosenki, na części działki 175/3 w obrębie Brokowo Rakowieckie. W wojewódzkiej ewidencji zabytków cmentarz datowano na drugą połowę dziewiętnastego wieku, bez podania wyznania; jako ewangelicki — ze znakiem zapytania — wymienia go ewidencja cmentarzy Pomorza. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 datuje go na połowę XIX wieku i opisuje jako położony w lesie, o nieregularnym zarysie. W tym samym programie zapisano, że zachowały się nieliczne nagrobki z początku XX wieku, a wnętrze porastają krzewy i samosiejki. W źródłach nie znaleziono wyznania założycieli cmentarza ani jego losów po 1945 roku.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Wolla jako folwark. Notował tu trzy domy mieszkalne i 55 mieszkańców, w tym 35 ewangelików i 20 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Kisielicach; katolicy — do parafii Schwarzenau; dzieci należały do okręgu szkolnego Neudeck.

W 1893 roku Słownik geograficzny opisywał Wollę w powiecie kwidzyńskim jako dobra rycerskie. Najbliższa stacja pocztowa znajdowała się w Rakowicach, czyli w Rakowcu, w odległości 6 kilometrów. W Prabutach, w odległości 8 kilometrów, znajdowała się stacja kolei. Dobra liczyły 125 hektarów, z czego 95 przypadało na rolę orną, 7 na łąki i 2 na las. W 1885 roku stały tu 2 domy, w których mieszkały 3 dymy, czyli gospodarstwa domowe. Słownik odnotowywał w dobrach pokłady torfu.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył w obszarze dworskim Wolla osiemnastu mieszkańców: jedenastu ewangelików i siedmiu katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Rakowcu (Groß Krebs), katolicy do parafii w Prabutach, w sąsiednim powiecie suskim. W spisie z 1 grudnia 1910 roku osada nie ma osobnej pozycji.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku liczy tę miejscowość razem z Oschen w parafii Rakowiec (Groß Krebs) i podaje łącznie 37 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienwerder, strony 82–83, pozycja 183 (oraz Kreis Dirschau, strona 30, pozycja 79); wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Wola-Sosenka — Gmina Kwidzyn; Kwidzynopedia, hasło „Wola-Sosenka” [kopia archiwalna 2024-05-26]; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku, Rakowiec; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IX, hasło „Rakowice”; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), powiat Marienwerder, s. 46–47, wykaz osad przy poz. 144; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIII, hasło „Wolla”; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 124–125; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 68.