Wracławek — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Wracławku leży w Wierzbińskim Lesie, na południe od wsi, po południowej stronie drogi do Trumiej. W wojewódzkiej ewidencji zabytków nie podano przy nim ani daty założenia, ani powierzchni. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Gardeja na lata 2020–2023 datuje cmentarz na koniec XIX wieku i opisuje go jako nieczynny, nieczytelny w terenie, zalesiony, zaniedbany i zachowany szczątkowo.

Wracławek, po niemiecku Warzeln, a w dawnych zapisach Warzlaw (1388), Froczelsdorf (1414) i Warczil (około 1420), to dawne dobra rycerskie na Powiślu, w gminie Gardeja; przed 1920 rokiem był to obszar dworski w powiecie kwidzyńskim (Kreis Marienwerder), w rejencji kwidzyńskiej. Miejscowość wzmiankowano już w 1388 roku, gdy mieszkał tu Piotr. W 1543 roku wymienione są Anna, Urszula i Elżbieta, córki zmarłego Tomasza Czerlińskiego, później pojawiają się Biberszteinowie i Pilchowscy. Topografia Goldbecka z 1789 roku zapisuje Wracławek jako folwark szlachecki należący do Trumiej, o dwudziestu dymach.

Według Słownika geograficznego pod koniec dziewiętnastego wieku majątek liczył 527 hektarów, w tym 387 hektarów roli, 57 hektarów łąk i 26 hektarów lasu. Majątek należał do rodziny von Rosenberg z pobliskiego Klecewa.

Erich Wernicke podaje, że ostatnie lata życia spędziła we Wracławku Anna Magdalena von der Gablentz, teściowa Sebastiana von der Mülbe. Zmarła tu w 1692 roku i została pochowana w kościele w Trumiejach, do którego wieś należała; płytę z herbami położono jej przed ołtarzem 1 stycznia 1700 roku.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył w obszarze dworskim Warzeln siedem domów mieszkalnych i dwadzieścia siedem gospodarstw domowych. W tym samym spisie zapisano tu 162 mieszkańców — 80 mężczyzn i 82 kobiety, z czego 153 ewangelików i dziewięcioro katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Trumiejach (Groß Tromnau), katolicy do parafii w Szynwałdzie, a poczta mieściła się w Trumiejkach.

Według spisu powszechnego z 1 grudnia 1910 roku wieś liczyła 159 mieszkańców: wszyscy podali język niemiecki i wszyscy byli wyznania ewangelickiego. Własnej świątyni Wracławek nie miał.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Warzeln jako majątek rycerski. Notował tu siedem domów mieszkalnych i 178 mieszkańców, w tym 175 ewangelików i trzech katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że dzieci należały do okręgu szkolnego Groß Tromnau.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku liczy tę miejscowość razem z Klötzen w parafii Trumieje (Groß Tromnau) i podaje łącznie 544 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für das Königreich Preußen, zeszyt III (rejencja kwidzyńska), spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku, Kreis Marienwerder, pozycja 156; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Marienwerder, strony 82–83, pozycja 180; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom XIV, hasło Wracławek; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Gardeja; ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Gardeja na lata 2020–2023 (uchwała nr XXII/146/2020 z 28 października 2020 roku); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 112–113; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 72; Erich Wernicke, „Kreis Marienwerder. Aus der Geschichte des Landkreises bis zum 19. Jahrhundert”, Hamburg 1979 (Sonderschrift 42), s. 212, 214.