Wyczechy — cmentarz ewangelicki

Wyczechy, po niemiecku Geglenfelde, a w zapisie z 1360 roku Geylenfelda, leżą w gminie Czarne w powiecie człuchowskim. Według Aleksandra Klempa (1994, s. 219) pod koniec XVI lub w pierwszej połowie XVII wieku zbudowano tu zbór ewangelicki, który — jak pisze autor — musiał upaść po 1653 roku. W wykazie wasali z 1774 roku Łoża i Wyczechy figurują jako dobra 70-letniego Franza von Manteuffla, mieszkającego w Człuchowie u córki; jego synami byli Franz (30 lat), dziedzic Olszanowa, i Ludwig (24 lata), porucznik w Głogowie. W tym wykazie dwaj inni synowie Franza byli oficerami: Karl (40 lat), kapitan w stanie spoczynku, dzierżawił tak zwane domy Cartenów pod Gdańskiem, a August (29 lat) był porucznikiem we Frankfurcie.

Wieś dzieliła się na gminę wiejską i dobra rycerskie; Słownik geograficzny notuje ją krótko jako wieś z dobrami rycerskimi, z pocztą w Czarnem. Po majątku został zespół pałacowy z XIX i XX wieku — pałac z parkiem — wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego 13 lutego 1996 roku pod numerem A-1581.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej notował w Geglenfelde 19 domów mieszkalnych i 170 mieszkańców, w tym 168 ewangelików i dwóch katolików. W tym samym podręczniku zapisano, że dzieci należały do okręgu szkolnego Loosen. Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku podaje obie części osobno. Gmina wiejska liczyła 82 mieszkańców, wszystkich wyznania ewangelickiego; obwód dworski — 152 osoby, w tym 144 ewangelików i ośmiu katolików. Ewangelicy z obu części należeli do parafii w Olszanowie, katolicy do parafii w Czarnem, a okręg urzędowy i urząd stanu cywilnego mieściły się w Łoży. W źródłach nie znaleziono kościoła we wsi; działała w niej szkoła ewangelicka.

W 1925 roku wieś liczyła 178 osób, w 1933 roku — 211, a w 1939 — 179. Słownik geograficzny, powołując się na schematyzm diecezjalny z 1867 roku, wymienia Wyczechy wśród wsi należących do kościoła filialnego świętego Andrzeja Apostoła w Nadziejewie, podległego parafii w Czarnem.

Karta cmentarza z 30 września 1992 roku opisuje jego stan słowami: „nagrobki zniszczone, drzewostan w pełnym rozwoju”. Cmentarz, założony w połowie dziewiętnastego wieku, leżał w południowej części wsi przy drodze do Raciniewa i zajmował trzydzieści arów. W karcie teren opisano jako równy i otoczony polami. Z kamiennego muru pozostały wtedy fundamenty, spośród mogił sześć miało nagrobki, a najstarszy z nich pochodził z 1889 roku. W 1992 roku rosła tu lipa o obwodzie pnia trzystu sześćdziesięciu centymetrów.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Raciniewo (Ruthenberg) i podaje tu 91 ewangelików i 134 w obszarze dworskim.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Mapa Wyczech — emiejsca.pl; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, hasło Geglenfelde (gmina wiejska i obwód dworski), Kreis Schlochau; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. II, hasło Geglenfelde, oraz t. III, hasło Hansfelde; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; karta cmentarza w Wyczechach, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 555 (s. 22); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 130–131; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 79; A. Klemp, „Protestanci w dobrach prywatnych w Prusach Królewskich od drugiej połowy XVII do drugiej połowy XVIII wieku”, Gdańsk 1994, s. 219.