Zaleskie — dawny kościół ewangelicki (Saleske)

Dawny kościół ewangelicki w Zaleskiem, po niemiecku Saleske, jest dziś świątynią rzymskokatolicką pod wezwaniem świętego Stanisława Biskupa i Męczennika. Rejestr zabytków prowadzi go jako „kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem świętego Stanisława Biskupa” i datuje na lata 1754–1757, z przekształceniami w pierwszej połowie XIX wieku (numer A-213 z 2 lutego 1961 roku). Źródła datują go jednak różnie: według Pagla pierwszy kościół zbudowano tu wkrótce po 1590 roku, a zachowany pochodzi z XVII lub XVIII wieku i nosił na wieży datę 1754; monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego nazywa świątynię siedemnastowieczną. W kościele wisiała tablica herbowa rodziny von Below, mosiężna misa chrzcielna i świecznik; dzwony odlali Ernst Kridewitt i Johann Meyer.

Wieś należała do rodziny von Below od 1461 do 1945 roku — przez 484 lata w jednych rękach. Ten sam ród dał nazwisko ruchowi przebudzeniowemu braci von Below, separatystycznemu nurtowi luteranizmu Pomorza Środkowego z pierwszej połowy XIX wieku, którego głównym ośrodkiem był dwór w Pieńkowie; Zaleskie wymienia się wśród miejscowości z nim związanych.

Od 1590 roku do 1945 roku Zaleskie było filią parafii w Duninowie (Dünnow). Spis z 2 grudnia 1895 roku notuje w gminie wiejskiej 259 ewangelików, a w obwodzie dworskim 729 ewangelików, jednego katolika i trzech Żydów. Nauczycielami w 1931 roku byli Carl, Wangerow i Schulz. Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś jako gminę kościelną parafii w Dünnow, oddaloną od Dünnow o 5 kilometrów, a dla całej parafii podaje 3200 dusz. Pastorem był Eberhard Simon. Patronat nad Saleske sprawował właściciel majątku von Below.

Karl-Heinz Pagel podaje, że 7 marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona, a latem 1945 roku mieszkańców wysiedlono. Straty wyniosły 47 poległych, 3 zmarłych cywilów i 76 zaginionych; 576 dawnych mieszkańców odnaleziono w RFN.

Strona diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej podaje, że kościół poświęcono 6 stycznia 1946 roku, a parafię erygowano 8 grudnia 1958 roku.

Cmentarzy jest w Zaleskiem cztery: rodowy, przykościelny i dwa wiejskie. Rodowy leży w parku w północnej części wsi. Przykościelny założono wokół świątyni; jego teren jest dziś wyrównany, a jedynymi śladami pochówków pozostają żeliwny krzyż upamiętniający właściciela wsi z lat 1825–1853 oraz resztki cokołu dawnego pomnika poległych w pierwszej wojnie światowej.

Źródła: K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 240 (hasło Zaleskie); K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasło Saleske; cykl Jana Wilda, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku nr 4/2022 (ruch braci von Below); metryka budowli Narodowego Instytutu Dziedzictwa; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Kreis Stolp, s. 174–175, poz. 110, i s. 182–183, poz. 285); wykaz parafii na stronie diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej (odczyt 13 października 2026 roku); „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 174.