Zawiaty — cmentarz ewangelicki

Zawiaty, przysiółek w gminie Czarna Dąbrówka, miały własny cmentarz — wiejską nekropolię miejscowych ewangelików; kościoła ani kaplicy tu nie było. Po 1945 roku cmentarz opuszczono.

W 1784 roku Zawiaty, wolne dobro rycerskie („freyes Rittergut”) nad jeziorem Łupawsko, liczyły pięć dymów.

Zawiaty, po niemiecku Saviat, a od 1937 roku Seeblick, były niewielkim majątkiem ziemskim. Przed 1945 rokiem należały do powiatu słupskiego (Kreis Stolp) w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze, dziś leżą w powiecie bytowskim. W 1779 roku August Christian Ludwig von Puttkamer sprzedał swoje udziały w dobrach Groß Nossin, Jerskewitz, Gloddow i Saviat Michałowi Stanisławowi Żeromskiemu (w zapisie niemieckim Michael Stanislaus von Zeromski), którego potomkowie posiadali je w 1862 roku. Urząd stanu cywilnego i okręg urzędowy mieściły się w Czarnej Dąbrówce.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął Saviat jako osobną jednostkę i wykazał tu 66 mieszkańców, 27 mężczyzn i 39 kobiet. Leksykon Meyersa z 1912 roku podaje dla majątku Saviat 84 osoby. Później Zawiaty stały się częścią gminy Wottnogge (Otnoga), przemianowanej w 1937 roku na Mühlental.

Miejscowi ewangelicy należeli do parafii w Nożynie (Groß Nossin) w Kościele Unii Staropruskiej. Parafia ta do 1817 roku wchodziła w skład synodu słupskiego, następnie synodu kołczygłowskiego (Alt Kolziglow), a w 1871 roku została przeniesiona do synodu bytowskiego. Z dniem 1 kwietnia 1934 roku ewangelików Zawiat przeniesiono z parafii w Nożynie do parafii w Rokitach (Groß Rakitt) w okręgu kościelnym Słupsk-Stare Miasto.

Opuszczenie gminy Mühlental, do której należały Zawiaty, nakazano rano 8 marca 1945 roku; ponad dwie trzecie mieszkańców wyruszyło w kolumnie uciekinierów. W dniu 9 marca gminę zajęła Armia Czerwona. Po wojnie ludność ewangelicką wysiedlono. Świątynię w Nożynie przejął Kościół rzymskokatolicki (dekanat Łupawa, diecezja pelplińska), nieliczni zaś ewangelicy okolicy należą dziś do parafii Świętego Krzyża w Słupsku.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat Stolp, s. 182–183, pozycja 287; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, t. 2, s. 688, hasło Saviat; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, hasło Groß-Nossin, s. 72–73; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, rocznik 1934; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasła Mühlental i Jerskewitz; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Wiki Lubi Zabytki — powiat bytowski; A. Świetlicka, E. Wisławska, Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego. Przewodnik bibliograficzny, Słupsk 1998, hasło Kołczygłowy, s. 99; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1000.