Zdrzewno — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Zdrzewnie (po niemiecku Zdrewen), w gminie Wicko, leży na końcu wsi, w kierunku Maszewka, między szosą a strumieniem płynącym przez wieś; po przeciwnej stronie drogi stoją bloki popegeerowskie. Teren ma kształt trapezu o wymiarach ocenianych na około 50 na 70 metrów, z nielicznymi starymi drzewami. W 2012 roku został oczyszczony i uporządkowany staraniem właściciela pobliskiego pałacu. Nie zachowały się żadne ślady granic ani muru, a pozostałości grobów są nieliczne i rozproszone — pojedyncze podstawy żeliwnych krzyży oraz tablice nagrobne; odczytano na nich nazwiska Drafz, Rateike, Rückwardt, Schmöckel i Wenning.

Wyróżniają się pomniki kamienne: duży, ostro zakończony głaz ze śladami po tablicach oraz drugi z polnego kamienia z wykutym, wypełnionym czarną farbą napisem „Geliebt, beweint und nie vergessen.” — w przekładzie: „kochani, opłakiwani i nigdy niezapomniani”.

Najlepiej zachował się pomnik mieszkańców Zdrzewna i Maszewka (Klein-Massow) poległych w pierwszej wojnie światowej (1914–1918), stojący na niewielkim wzniesieniu pod okazałym, obrośniętym bluszczem drzewem. To granitowa bryła wysokości około 120 centymetrów; na jej szczycie wykuto wizerunek Krzyża Żelaznego, a inskrypcje wypełniono czarną farbą. Pomnik nosi 13 nazwisk, choć oficjalna lista poległych z 1923 roku wymienia ich 18.

Pierwsza pisana wzmianka o wsi pochodzi z 1398 roku, gdy ród Kunostowiczów sprzedał jej część rodzinie von Weiher; w 1867 roku Karl Ferdinand Zimdars wzniósł tu neoklasycystyczny pałac. W 1784 roku Zdrzewno leżało półtorej mili na północ od Lęborka, przy małym jeziorze kopaniewskim. Przy dwóch folwarkach mieszkało ośmiu gospodarzy i dwóch zagrodników — razem 11 dymów; lasu było mało. Formalnie wieś należała do katolickiego kościoła w Białogardzie, lecz jako wieś gościnna trzymała się kościoła w Charbrowie.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył w obwodzie dworskim Zdrewen 196 ewangelików i jednego katolika, a jako parafię ewangelicką podał Łebień (Labehn); katolicy należeli do parafii w Lęborku. Wieś trafiła do tej parafii przy jej erygowaniu 20 czerwca 1893 roku, wydzielona — razem z Maszewkiem i Kopaniewem — z parafii w Charbrowie. Ernst Müller wymienia Zdrzewno obok Białogardy, Krępy, Gęsi, Lędziechowa, Maszewka i Kopaniewa w składzie parafii Białogarda-Łebień (Belgard-Labehn), utworzonej w 1893 roku z wikariatu istniejącego od 1890. Tetzner wymienia Zdrzewno wśród wsi ziemi lęborskiej, w których pod koniec XIX wieku przetrwała jeszcze, choćby w szczątkach, mowa słowiańska — obok Sasina, Ulini, Bargędzina, Roszczyc, Strzeszewa (Stresow), Maszewa, Kopaniewa, Wicka, Wrześcia i Charbrowa.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; F. Tetzner, „Die Slowinzen und Lebakaschuben”, Berlin 1899; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, rocznik 1893; E. Müller, Die evangelischen Geistlichen Pommerns, Stettin 1912, hasło Labehn, s. 251; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 29; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1085.