Zebrdowo — cmentarz w polu na północny zachód od wsi

Na północny zachód od Zebrdowa, po niemiecku Seubersdorf, w polu, na działce 138/8, wojewódzka ewidencja zabytków notuje cmentarz pod pozycją 423 arkusza gminy Gardeja. Wyznania tego obiektu ewidencja nie określa: rubryka pozostała pusta. Gminny program opieki nad zabytkami wymienia go natomiast jako cmentarz ewangelicki. Drugi cmentarz, we wsi, przy drodze na południe od domu numer 8, na działce 64, figuruje pod pozycją 424 i jest wprost nazwany ewangelickim. Do rejestru zabytków nie wpisano żadnego z nich.

Zebrdowo, w dokumentach Seyfrisdorf, leżało w powiecie kwidzyńskim. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył we wsi 143 mieszkańców: 133 ewangelików i dziesięciu katolików. Osobno spis wykazuje obwód dworski: 221 mieszkańców, w tym 208 ewangelików i 13 katolików. Te drugie liczby podaje także Słownik geograficzny, który opisuje Zebrdowo jako dobra rycerskie o powierzchni 958 hektarów, z parową gorzelnią i cegielnią.

Ewangelicy chodzili do kościoła w Gardei, po niemiecku Garnsee, katolicy zaś do Szynwałdu, który leżał już w innym powiecie prowincji. Według Agathona Harnocha parafia gardejska liczyła 6100 dusz, a Zebrdowo wymieniane jest wśród jej miejscowości szkolnych.

Według księgi adresowej majątków Prus Zachodnich z 1912 roku właścicielem majątku rycerskiego Zebrdowo, po niemiecku Seubersdorf, był major w stanie spoczynku Ernst von Frankenberg-Proschlitz, a zarządcą nadinspektor Rudolph Linde. Major Ernst von Frankenberg-Proschlitz był właścicielem Zebrdowa z folwarkiem Dietrichswalde we wszystkich księgach od 1891 do 1922 roku. W 1903 roku właściciel mieszkał w Berlinie, a majątkiem, liczącym około 960 hektarów, zarządzał nadinspektor Rudolph Linde.

Gminny program opieki nad zabytkami gminy Gardeja na lata 2020–2023 wymienia nieczynny cmentarz ewangelicki z XIX wieku przy dawnym majątku dworskim, obecnie wśród pól na północny zachód od wsi; jest nieczytelny w terenie, zalesiony, zarośnięty wysoką trawą i zachowany szczątkowo.

W połowie lat dziewięćdziesiątych XIX wieku Słownik geograficzny (tom z 1895 roku) podawał, że najbliższa stacja pocztowa dla dóbr Zebrdowo, po niemiecku Seubersdorf, była w Gardei. Na obszar dóbr składało się 462 hektary roli ornej, 71 hektarów łąk i 130 hektarów lasu. Dla 1885 roku Słownik wymienia przy folwarku 1 dom i 18 mieszkańców, a dla całych dóbr 14 domów i 41 dymów. Oprócz gorzelni i cegielni prowadzono tu chów bydła holenderskiego i wschodniofryzyjskiego oraz tucz owiec.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Gardeja (Garnsee) i podaje tu 125 ewangelików.

Źródła: E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 155; wojewódzka ewidencja zabytków, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, arkusz gminy Gardeja (stan 29 sierpnia 2026 roku), pozycje 423 i 424; Rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku, gmina Gardeja; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, powiat kwidzyński, s. 78–79 i 82–83, pozycje 106 i 177; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. XIV, hasło Zebrdowo; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 508; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Gardeja na lata 2020–2023 (uchwała nr XXII/146/2020 z 28 października 2020 roku); „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 158–159; „Westpreussisches Güter-Adressbuch”, Stettin 1903, s. 130–131; „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 228; „Landwirtschaftliches Güter-Adreßbuch der Provinz Grenzmark Posen-Westpreußen sowie Freistaat Danzig und Ostpr. Reg.-Bezirk Marienwerder”, wyd. 3, Leipzig 1922, s. 94; „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIV, hasło „Zebrdowo”; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 68.