Żelice — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Żelicach założono na północny wschód od miejscowości, jako niewielki obszar na planie kwadratu, wygrodzony kamiennym murkiem i granicznymi nasadzeniami drzew liściastych. Dziś zajmuje teren zbliżony kształtem do prostokąta; monografia dawnych cmentarzy powiatu słupskiego nie rozstrzyga, czy założenie kiedyś poszerzono, czy też mapa z 1934 roku oznaczyła je mylnie. Dzięki zachowanemu starodrzewowi cmentarz wciąż odcina się od otaczających pól uprawnych, ale większość nagrobków zniszczono i usunięto; zostały nieliczne szczątki kamiennych płyt i postumentów.

Żelice, po niemiecku Seelitz, leżą w gminie Kępice w powiecie słupskim; przed 1945 rokiem należały do powiatu miasteckiego w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Osadę z młynem notowano od około 1590 roku, a od 1853 do 1945 roku była folwarkiem majątku Warcino rodziny von Bismarck; w 1939 roku liczyła około 371 mieszkańców w 67 gospodarstwach.

Żelice nie miały własnego kościoła i należały do ewangelickiej parafii w Barcinie, po niemiecku Bartin, gdzie prowadzono metryki. Spis z 2 grudnia 1895 roku wykazuje miejscowość w dwóch wierszach: gmina wiejska liczyła 113 ewangelików, a obwód dworski — 284 ewangelików i jednego katolika.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono, a cmentarz opuszczono. Dziś wieś należy do katolickiej parafii świętej Anny w Barcinie.

Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Żelice liczyły 10 ognisk (domostw), a kościół w Barcinie (Bartin) należał do synodu sławieńskiego.

Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Kępice na lata 2022–2025 wymienia cmentarz w Żelicach w wykazie cmentarzy wojewódzkiej ewidencji zabytków jako ewangelicki, założony pod koniec XIX wieku.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 808; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat miastecki; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 113; Program Opieki nad Zabytkami dla Gminy Kępice na lata 2022–2025 (uchwała nr XXX/325/2021 z 23 grudnia 2021 roku).