Żelichowo — cmentarz mennonicki

Żelichowo, po niemiecku Petershagen, leży w gminie Nowy Dwór Gdański, w powiecie nowodworskim. Według spisu z 1885 roku wieś należała do powiatu malborskiego (Kreis Marienburg) w rejencji gdańskiej. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu 463 mieszkańców: 284 ewangelików, 70 katolików i 109 osób zapisanych w rubryce innych chrześcijan, do której spis zaliczał między innymi mennonitów. Ewangelicy należeli do parafii w Nowym Dworze Gdańskim (Tiegenhof).

Karta cmentarza z lutego 1984 roku (opracowanie: Joanna Labenz) podaje, że cmentarz założono w pierwszej połowie XVIII wieku. Położenie karta opisuje tak: „Cmentarz położony na płaskim, nieco wzniesionym terenie nad rzeką Tugą, na poziomie jej wału, wśród pól, na końcu polnej drogi biegnącej na zachód od drogi prowadzącej z Nowego Dworu do Stegny”. Powierzchnię karta podaje jako 0,60 hektara, a jako najstarszy nagrobek wymienia: „1834 r. Isaac i Maria Wiebe. Klasycystyczny, w formie steli”. Dawną przynależność wyznaniową karta określa jako „menonicki”.

Stan cmentarza w chwili sporządzenia karty: „Teren cmentarza zdewastowany, zarośnięty dziką roślinnością. Zachowany układ przestrzenny i zadrzewienie. Nagrobki nieliczne zachowane, reszta zdewastowana”. Na karcie odnotowano: „nieczynny od 1945 r”. W krajowej ewidencji zabytków (zabytek.pl) obiekt figuruje jako „cmentarz ewangelicki”, datowany na pierwszą połowę XVIII wieku, a karta nazywa go cmentarzem mennonickim.

Na mapie topograficznej w skali 1:25 000 z 1910 roku (arkusz 1780 Tiegenhof) w tym miejscu stoją znaki krzyży.

Źródła: karta cmentarza w Żelichowie, oprac. Joanna Labenz, luty 1984, nr 15497 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl, obiekt 694335); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, Kreis Marienburg, s. 14, poz. 90; Meßtischblatt 1780 Tiegenhof, wydanie 1910 (egzemplarz IfL, mapywig).