Żelkówko — cmentarz ewangelicki

Cmentarz wiejski w Żelkówku (Klein Silkow) leży na północ od wsi, po zachodniej stronie rozdroża ku Komiłowu i Lubuniowi, dziś otoczony lasem. Założono go na planie zbliżonym do kwadratu i zamknięto niewysokim kamiennym ogrodzeniem. Zachowało się ponad 80 czytelnych miejsc pochówku z fragmentami nagrobków; układają się one w rzędy i razem z granicznymi nasadzeniami dębowymi ukazują dawne zagospodarowanie cmentarza; inskrypcje na kilku pomnikach pochodzą z lat 20.–40. XX wieku.

W 1784 roku Żelkówko liczyło 29 dymów i miało nauczyciela; była tu cegielnia i tartak, a wieś leżała przy drodze z Chojnic i Steinfurtu przez most w Lubuniu do Słupska. W pobliżu tego mostu stała należąca do wsi chata mostowa.

W Żelkówku były dwa cmentarze. Drugi, rodowy, należał do rodziny Neumannów, właścicieli wsi od 1852 roku, i leży na południe od zabudowań, na niewielkim wzniesieniu po wschodniej stronie drogi. To niewielkie założenie z resztkami kamiennych wzmocnień i świerkowym starodrzewem granicznym, dziś zamknięte drewnianym ogrodzeniem z żerdzi. Są na nim dwa miejsca zaznaczone kamieniami narzutowymi. Jeden kamień jest nagrobkiem żony właściciela Żelkówka, Emmy Neumann-Silkow, zmarłej w 1944 roku; drugi nie ma śladu inskrypcji.

Obie wsie — Żelki i Żelkówko, po niemiecku Groß i Klein Silkow — należały do tej samej parafii ewangelickiej w Kwakowie (Quackenburg), której skład Ernst Müller podaje tak: obok nich Crussen, Lubuń (Labuhn), Cunsow-Cothlow (dawny folwark Kończewa), Lüllemin i Wendisch Plassow, z gminą córką w Wobeser i Missow. Prawo powoływania duchownego dzielili dziedzice na Kwakowie i na Żelkówku — ci drudzy jako zarazem właściciele Żelek.

Źródła: K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 142–143; E. Müller, Die evangelischen Geistlichen Pommerns, Stettin 1912, s. 476–477; https://cmentarze.slupsk.pl/gminy/gmina-kobylnica/zelkowko/; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1005.